Vergi ödəyicisi malın (işin, xidmətin) dəyərini səhvən ƏDV depozit hesabına ödəyərsə, proses necə tənzimlənir?

Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı ödənilmiş ƏDV məbləği əməliyyatın dəyəri alıcının bank hesabından həmin malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən şəxsin bank hesabına, ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikdə əvəzləşdirilir. Təcrübədə rast gəlinən hallarda biri də vergi ödəyicisinin ƏDV məbləği ilə birlikdə ödəməni də ƏDV depozit hesabına həyata keçirməsidir.
Misal. Vergi ödəyicisi tikinti materiallarının dəyərinin ödənilməsi üçün qarşı tərəfə 118 000 manat (ƏDV daxil) ödəniş həyata keçirib. Vergi ödəyicisi bank və ya depozit hesabından 18 000 manatlıq ƏDV məbləğini depozit hesabına ödəyərkən səhv edib, 100 000 manatlıq əməliyyat məbləğini də bank hesabına yox, ƏDV depozit hesabına köçürüb. Nəticədə, vergi ödəyicisi tərəfindən qarşı tərəfin depozit hesabına 18 000 manat əvəzinə, 118 000 manat vəsait ödənilib.
Vergi ödəyicisi texniki problemin aradan qaldırılması üçün öncə ona xidmət göstərən banka məlumat verməlidir. Çünki mümkündür ki, bank həmin məbləğin köcürülməsi zamanı yaranmış texniki səhvi ödənişdən öncə aşkara çıxarıb, aradan qaldırmaqla vəsaitin geri ödənilməsini təmin etsin.
Ancaq vəsait tam məbləğdə qarşı vergi ödəyicisinin ƏDV depozit hesabına köçürülmüşsə, bu halda məsələ mürəkkəbləşir. Depozit hesabına həm əsas, həm də ƏDV məbləğinin köçürülməsi hər iki vergi ödəyicisi üçün əlavə problemlər yarada bilər.
Birincisi, ƏDV deposit hesabına gözlənildiyindən xeyli yüksək məbləğdə vəsaitin daxil olması səbəbindən vergi orqanı tərəfindən kameral uyğunsuzluq məktubunun göndərilməsi mümkündür. Vergi orqanı vergi ödəyicisindən depozit hesabına daxil olan vəsaitin dövlət büdcəsinə bəyan edilməsini tələb edə bilər.
İkincisi, göndərdiyi mal müqabilində alacağı əsas məbləği ƏDV depozit hesabına mədaxil olunan vergi ödəyicisi həmin vəsaitə sərəncam vermək hüququna malik olmadığı üçün onu malların (işlərin, xidmətlərin) ödənilməsinə cəlb edə bilmir.
Vergi ödəyicisinin ƏDV depozit hesabından qarşı tərəfin bank hesabına ödəniş etmək hüququ olmadığı üçün vəsaitin ancaq ƏDV depozit hesabına qaytarılması mümkündür. Bu səbəbdən də, uyğun variant odur ki, satıcı vergi ödəyicisi ƏDV depozit hesabına daxil olan vəsaitin əsas məbləğ hissəsinin – 100 000 manatın – qarşı tərəfin ƏDV depozit hesabına qaytarılmasını təmin etsin.
Yaxşı olar ki, ödənişi səhv həyata keçirən vergi ödəyicisi, vəsait depozit hesabına geri qayıtdıqdan sonra malların əməliyyat dəyərini (100 000 manatı) öz hesablaşma hesabından qarşı tərəfin bank hesabına köçürsün, çünki bu, onun müqavilə öhdəliyidir.
Prosesdən göründüyü kimi, texniki səhv olaraq əsas məbləğin ƏDV depozit hesabına ödənilməsi necə ciddi problemlərə yol açır. O səbəbdən də mühasib həmkarlarımıza ƏDV depozit hesabına ödənişi həyata keçirdikdə diqqətli olmağı tövsiyə edirik.