tr
Girişimcilik kuruluşları hangi kriterilere göre riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilir?
Girişimcilik kuruluşları hangi kriterilere göre riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilir?
Riskli vergi mükellefi, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan kriterlere uyan, özellikle ticari olmayan ve/veya riskli işlemler yapan kişidir. Bu kriterler nelerdir? Neden bazı iş yerleri riskli vergi mükellefi olarak kabul edilir? Vergi uzmanı Mircefer Rzayev bu sorulara açıklık getiriyor.
Vergi mükellefi riskli ve ticari olmayan işlemler yaptığında:
Örnek 1: Vergi mükellefi başka bir vergi mükellefiyle sözleşme imzalıyor, ancak fiziksel olarak mal teslimatı gerçekleşmiyor. Buna rağmen, karşı tarafa 1.000 manatlık elektronik fatura gönderiyor ve mal alınmadığında ödemeyi yapıyor. Bu durum tespit edilirse, söz konusu vergi mükellefi riskli olarak değerlendirilecektir.
Örnek 2: Vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı bir deposu (kiralanmış depo dahil) veya diğer bir ekonomik varlığı (nesne) yoksa ya da kayıtlı deponun veya diğer ekonomik varlığın (nesnenin) alanı ile ithal edilen ya da edinilen malların hacmi uyum göstermiyorsa (diğer kişiler için sipariş üzerine getirilen ve doğrudan siparişçilere teslim edilen mallar ve her siparişçi için sipariş tutarı hakkında vergi dairesine bilgi verilmesi hariç):
Örnek 2: Vergi mükellefi başka bir vergi mükellefinden satış amaçlı mallar alıyor ve bu alımların düzenlenmesi Vergi Kanunu’nun gerekliliklerine uygun gerçekleşiyor. Ancak mal alan vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı bir varlığı yok. Bu durumda, alış yapan vergi mükellefi vergi dairesinin kararıyla riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Örnek 3: Vergi mükellefi yurt dışından satış amaçlı 300 ton inşaat demiri ithal ediyor (mallar diğer vergi mükellefinin siparişi üzerine ithal edilmiyor). İthalat yapan vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı deposunun alanı 20 metrekaredir. Yani, fiziksel olarak ithal edilen demirin kayıtlı depoya yerleştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle, vergi dairesinin kararıyla bu iş yeri riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Örnek 4: Vergi mükellefinin satış amaçlı son 6 ayda ithal ettiği veya edindiği malların hacmi, ilgili dönemdeki cirosundan en az 3 kat fazla olduğunda (mevsimsel mallar ya da önceden sipariş edilen ve sözleşmede belirtilen süre içinde teslim edilmesi öngörülen durumlar hariç):
Örnek 4: Vergi mükellefi elektrik cihazlarının toptan satışını yapıyor ve son 6 ayda elektronik fatura ile 15.000 manat, yük gümrük beyannamesi ile 30.000 manatlık mal alımı yapmış. Alımların her biri Vergi Kanunu’nun gerekliliklerine uygun yapılmış ve vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı depo alanı malların hacmiyle çelişmiyor. 6 ay boyunca satış hacmi 12.000 manat olmuştur. Bu nedenle, bu vergi mükellefi vergi dairesinin kararıyla riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Yukarıda belirtilen kriterlere göre riskli vergi mükellefi olan gerçek kişi, riskli vergi mükellefi olduğu tespit edilen tüzel kişiliğin yürütme organının başkanı veya kurucusu; bu kriterlere göre riskli vergi mükellefi olan tüzel kişiliğin yürütme organının başkanı veya kurucusunun kurduğu veya yürütme organının başkanı olduğu tüzel kişi; beşten fazla tüzel kişinin yürütme organının başkanı olan gerçek kişiler ve onların yürütme organının başkanı olduğu tüzel kişiler de riskli vergi mükellefi olarak kabul edilir.
Bakanlar Kurulu’nun kabul ettiği karara göre, vergi mükellefinin gerçekleştirdiği aşağıdaki işlemler riskli işlem olarak değerlendirilir:
Vergi mükelleflerinin sunduğu elektronik faturalarda, alınan veya ithal edilen mal çeşitlerinden farklı mal çeşitlerinin gösterildiği tespit edildiğinde:
Örnek 5: Vergi mükellefi gıda ürünlerinin perakende satışını yapıyor, ancak buna rağmen elektronik fatura ile başka bir vergi mükellefine mıcır satışı gerçekleştiriyor. Bu durumda, bu iş yeri riskli vergi mükellefi olarak kabul edilebilir.
Vergi mükellefinin aldığı veya ithal ettiği malların hacminden fazla hacimde mallar sunduğu durumlar tespit edildiğinde (fazla hacimde sunulan mallar için):
Örnek 6: Yeni faaliyet göstermeye başlayan bir vergi mükellefi, faaliyet gösterdiği çeyrek dönemde satış amaçlı 10 adet buzdolabını başka bir vergi mükellefinden elektronik fatura ile almış ve işletmenin başka hiçbir mal alımı olmamış. Depoda 10 adet buzdolabı olmasına rağmen, vergi mükellefi 12 adet buzdolabı satışı gerçekleştirmiş. Bu durumda da işlem riskli olarak değerlendirilecektir.
Riskli vergi mükellefi, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan kriterlere uyan, özellikle ticari olmayan ve/veya riskli işlemler yapan kişidir. Bu kriterler nelerdir? Neden bazı iş yerleri riskli vergi mükellefi olarak kabul edilir? Vergi uzmanı Mircefer Rzayev bu sorulara açıklık getiriyor.
Vergi mükellefi riskli ve ticari olmayan işlemler yaptığında:
Örnek 1: Vergi mükellefi başka bir vergi mükellefiyle sözleşme imzalıyor, ancak fiziksel olarak mal teslimatı gerçekleşmiyor. Buna rağmen, karşı tarafa 1.000 manatlık elektronik fatura gönderiyor ve mal alınmadığında ödemeyi yapıyor. Bu durum tespit edilirse, söz konusu vergi mükellefi riskli olarak değerlendirilecektir.
Örnek 2: Vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı bir deposu (kiralanmış depo dahil) veya diğer bir ekonomik varlığı (nesne) yoksa ya da kayıtlı deponun veya diğer ekonomik varlığın (nesnenin) alanı ile ithal edilen ya da edinilen malların hacmi uyum göstermiyorsa (diğer kişiler için sipariş üzerine getirilen ve doğrudan siparişçilere teslim edilen mallar ve her siparişçi için sipariş tutarı hakkında vergi dairesine bilgi verilmesi hariç):
Örnek 2: Vergi mükellefi başka bir vergi mükellefinden satış amaçlı mallar alıyor ve bu alımların düzenlenmesi Vergi Kanunu’nun gerekliliklerine uygun gerçekleşiyor. Ancak mal alan vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı bir varlığı yok. Bu durumda, alış yapan vergi mükellefi vergi dairesinin kararıyla riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Örnek 3: Vergi mükellefi yurt dışından satış amaçlı 300 ton inşaat demiri ithal ediyor (mallar diğer vergi mükellefinin siparişi üzerine ithal edilmiyor). İthalat yapan vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı deposunun alanı 20 metrekaredir. Yani, fiziksel olarak ithal edilen demirin kayıtlı depoya yerleştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle, vergi dairesinin kararıyla bu iş yeri riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Örnek 4: Vergi mükellefinin satış amaçlı son 6 ayda ithal ettiği veya edindiği malların hacmi, ilgili dönemdeki cirosundan en az 3 kat fazla olduğunda (mevsimsel mallar ya da önceden sipariş edilen ve sözleşmede belirtilen süre içinde teslim edilmesi öngörülen durumlar hariç):
Örnek 4: Vergi mükellefi elektrik cihazlarının toptan satışını yapıyor ve son 6 ayda elektronik fatura ile 15.000 manat, yük gümrük beyannamesi ile 30.000 manatlık mal alımı yapmış. Alımların her biri Vergi Kanunu’nun gerekliliklerine uygun yapılmış ve vergi mükellefinin vergi dairesinde kayıtlı depo alanı malların hacmiyle çelişmiyor. 6 ay boyunca satış hacmi 12.000 manat olmuştur. Bu nedenle, bu vergi mükellefi vergi dairesinin kararıyla riskli vergi mükellefi olarak değerlendirilebilir.
Yukarıda belirtilen kriterlere göre riskli vergi mükellefi olan gerçek kişi, riskli vergi mükellefi olduğu tespit edilen tüzel kişiliğin yürütme organının başkanı veya kurucusu; bu kriterlere göre riskli vergi mükellefi olan tüzel kişiliğin yürütme organının başkanı veya kurucusunun kurduğu veya yürütme organının başkanı olduğu tüzel kişi; beşten fazla tüzel kişinin yürütme organının başkanı olan gerçek kişiler ve onların yürütme organının başkanı olduğu tüzel kişiler de riskli vergi mükellefi olarak kabul edilir.
Bakanlar Kurulu’nun kabul ettiği karara göre, vergi mükellefinin gerçekleştirdiği aşağıdaki işlemler riskli işlem olarak değerlendirilir:
Vergi mükelleflerinin sunduğu elektronik faturalarda, alınan veya ithal edilen mal çeşitlerinden farklı mal çeşitlerinin gösterildiği tespit edildiğinde:
Örnek 5: Vergi mükellefi gıda ürünlerinin perakende satışını yapıyor, ancak buna rağmen elektronik fatura ile başka bir vergi mükellefine mıcır satışı gerçekleştiriyor. Bu durumda, bu iş yeri riskli vergi mükellefi olarak kabul edilebilir.
Vergi mükellefinin aldığı veya ithal ettiği malların hacminden fazla hacimde mallar sunduğu durumlar tespit edildiğinde (fazla hacimde sunulan mallar için):
Örnek 6: Yeni faaliyet göstermeye başlayan bir vergi mükellefi, faaliyet gösterdiği çeyrek dönemde satış amaçlı 10 adet buzdolabını başka bir vergi mükellefinden elektronik fatura ile almış ve işletmenin başka hiçbir mal alımı olmamış. Depoda 10 adet buzdolabı olmasına rağmen, vergi mükellefi 12 adet buzdolabı satışı gerçekleştirmiş. Bu durumda da işlem riskli olarak değerlendirilecektir.