tr
Sahipkar her alan için bağımsız temettü ödeyebilir mi?
Sahipkar her alan için bağımsız temettü ödeyebilir mi?
Bildiğimiz gibi, bazı işletmeler bir vergi numarası (VÖEN) altında farklı faaliyet alanlarıyla faaliyet göstermektedir. Bu durumda bir faaliyet karla sonuçlanırken, diğer faaliyet zarar ile sonuçlanabilir. Peki, bu durumda temettüler nasıl ödenmelidir? Her faaliyet alanı için ayrı ayrı temettü ödemesi yapılabilir mi? Bu konuda soruları Altay Cəfərov yanıtlıyor:
Diyelim ki bir girişimci aynı anda hem yolcu taşımacılığı hem de ticaretle uğraşıyor. Vergi Kanunu'na göre, yolcu taşımacılığı faaliyetleri, basitleştirilmiş vergi mükelleflerine ait işlemlerdir. Yani, belirli bir işaret alarak bu faaliyetleri gerçekleştiriyorlar. Vergi Kanunu'nun 221.4.5. maddesine göre, motorlu taşıma araçlarıyla yolcu taşımacılığı yapan vergi mükellefleri, bu Kanun'da belirtilen başka durumlar olmadıkça, bu faaliyetle ilgili vergi dairesine beyannamede bulunmazlar.
Ayrıca, Vergi Kanunu'nun 219.5. maddesinde, basitleştirilmiş vergi ödeyen tüzel kişilerin KDV ve kurumlar vergisini, gerçek kişilerin ise (hukuki kişi kurmadan iş yapan gerçek kişiler dahil) gelir vergisi ve KDV ödemediği belirtilmiştir. Bu maddeden anlaşılmaktadır ki, basitleştirilmiş vergi mükellefleri KDV ve kurumlar vergisi ödememelerine rağmen, ortaklara temettü öderken ödeme kaynağında vergi kesintisinden muaf değillerdir (mikro işletmeler dışında).
Ayrıca, Vergi Kanunu'nun 221.6. maddesine göre, bu Kanun'un 218.4. maddesinde belirtilen kişiler, diğer faaliyet türlerinden elde ettikleri gelir ve giderleri her faaliyet türü için ayrı ayrı kaydederler. Bu kişilerin bu faaliyet türlerine ait kârları (zararları), diğer faaliyet türlerinden elde edilen kâr (zarar) ile ilişkilendirilmez. Buradaki temel gereklilik, her faaliyet türü için gelir ve giderlerin ayrı ayrı kaydedilmesidir. Maddenin gerekliliklerine göre, hem yolcu taşımacılığı faaliyetinden elde edilen kâr, hem de diğer faaliyetlerden elde edilen kâr (zarar) ayrı ayrı kaydedilir ve birbirine karıştırılmaz. Sonuç olarak, her faaliyet türü için elde edilen kâr veya zarar ayrı ayrı dağıtılabilir gibi görünmektedir.
Vergi mevzuatına göre, yolcu taşımacılığından kâr, diğer faaliyetlerden ise zarar oluşmuşsa, yolcu taşımacılığından elde edilen net kâr dağıtılabilir. Ancak muhasebe kaydı açısından bu doğru değildir. Çünkü bu durumda genel faaliyetlerin sonuçlarına göre oluşan net kâr dağıtılmaktadır. Yani, tüm faaliyetlerin toplamı dikkate alınır. Bu nedenle, ek soruların ve muhasebe farklarının oluşmaması için sadece yolcu taşımacılığıyla değil, genel faaliyetlerin sonuçlarına göre net kâr oluştuğunda temettü ödenmesi tavsiye edilmektedir.
- Ancak belirttiğimiz gibi, vergi kaydı ayrı ayrı dağıtıma olanak sağlar.
- Yolcu taşımacılığı faaliyetinden elde edilen gelirler veya giderler kurumlar vergisi beyannamesine dahil edilmez.
- Ancak bu faaliyetten elde edilen net kâr veya zarar Ek 1'de gösterilir.
Örnek: Diyelim ki bir LTD şirketinin ana faaliyetinden 2023 yılında 100.000 AZN zarar oluştu ancak yolcu taşımacılığından 50.000 AZN net kâr elde edildi. Şirket, 50.000 AZN'yi temettü olarak ortaklarına ödemeye karar verdi. Bu durumda, şirket 2.500 AZN temettü vergisini bütçeye ödemeli ve ödenen dönemin ödeme kaynağı vergi beyannamesine kaydetmelidir:
50.000 x %5 = 2.500 AZN.
Kurumlar vergisi beyannamesinde, Ek 1'de 50.000 AZN yolcu taşımacılığından elde edilen net kâr "dahil edilen" sütununda yazılmalı ve temettü olarak ödenen 50.000 AZN aynı satırın "silinmiştir" sütununda gösterilmelidir.
100.000 AZN zararı ise aktiflerde "diğer varlıklar" bölümünde yazılacaktır.
Sonuç olarak, yıl sonunda net kâr 0,00 AZN olacak. Genellikle bu durumda vergi dairesinden yapılan kameraya yönelik denetimlerde herhangi bir uyumsuzluk yaşanmaz. Çünkü 50.000 AZN'lik temettü ödeme kaynağında vergi beyannamesinde gösterilmiş ve vergi miktarı ödenmiştir. Eğer bir uyumsuzluk yaşanırsa, açıklama yapılmak suretiyle sorun çözülmüş olur.
Ya da LTD şirketinin her iki faaliyet alanında zarar olmuşsa — 50.000 AZN yolcu taşımacılığından ve 100.000 AZN ana faaliyetten. Bu durumda her iki toplam zarar Ek 1'de "diğer varlıklar" bölümünde gösterilecektir.
Bildiğimiz gibi, bazı işletmeler bir vergi numarası (VÖEN) altında farklı faaliyet alanlarıyla faaliyet göstermektedir. Bu durumda bir faaliyet karla sonuçlanırken, diğer faaliyet zarar ile sonuçlanabilir. Peki, bu durumda temettüler nasıl ödenmelidir? Her faaliyet alanı için ayrı ayrı temettü ödemesi yapılabilir mi? Bu konuda soruları Altay Cəfərov yanıtlıyor:
Diyelim ki bir girişimci aynı anda hem yolcu taşımacılığı hem de ticaretle uğraşıyor. Vergi Kanunu'na göre, yolcu taşımacılığı faaliyetleri, basitleştirilmiş vergi mükelleflerine ait işlemlerdir. Yani, belirli bir işaret alarak bu faaliyetleri gerçekleştiriyorlar. Vergi Kanunu'nun 221.4.5. maddesine göre, motorlu taşıma araçlarıyla yolcu taşımacılığı yapan vergi mükellefleri, bu Kanun'da belirtilen başka durumlar olmadıkça, bu faaliyetle ilgili vergi dairesine beyannamede bulunmazlar.
Ayrıca, Vergi Kanunu'nun 219.5. maddesinde, basitleştirilmiş vergi ödeyen tüzel kişilerin KDV ve kurumlar vergisini, gerçek kişilerin ise (hukuki kişi kurmadan iş yapan gerçek kişiler dahil) gelir vergisi ve KDV ödemediği belirtilmiştir. Bu maddeden anlaşılmaktadır ki, basitleştirilmiş vergi mükellefleri KDV ve kurumlar vergisi ödememelerine rağmen, ortaklara temettü öderken ödeme kaynağında vergi kesintisinden muaf değillerdir (mikro işletmeler dışında).
Ayrıca, Vergi Kanunu'nun 221.6. maddesine göre, bu Kanun'un 218.4. maddesinde belirtilen kişiler, diğer faaliyet türlerinden elde ettikleri gelir ve giderleri her faaliyet türü için ayrı ayrı kaydederler. Bu kişilerin bu faaliyet türlerine ait kârları (zararları), diğer faaliyet türlerinden elde edilen kâr (zarar) ile ilişkilendirilmez. Buradaki temel gereklilik, her faaliyet türü için gelir ve giderlerin ayrı ayrı kaydedilmesidir. Maddenin gerekliliklerine göre, hem yolcu taşımacılığı faaliyetinden elde edilen kâr, hem de diğer faaliyetlerden elde edilen kâr (zarar) ayrı ayrı kaydedilir ve birbirine karıştırılmaz. Sonuç olarak, her faaliyet türü için elde edilen kâr veya zarar ayrı ayrı dağıtılabilir gibi görünmektedir.
Vergi mevzuatına göre, yolcu taşımacılığından kâr, diğer faaliyetlerden ise zarar oluşmuşsa, yolcu taşımacılığından elde edilen net kâr dağıtılabilir. Ancak muhasebe kaydı açısından bu doğru değildir. Çünkü bu durumda genel faaliyetlerin sonuçlarına göre oluşan net kâr dağıtılmaktadır. Yani, tüm faaliyetlerin toplamı dikkate alınır. Bu nedenle, ek soruların ve muhasebe farklarının oluşmaması için sadece yolcu taşımacılığıyla değil, genel faaliyetlerin sonuçlarına göre net kâr oluştuğunda temettü ödenmesi tavsiye edilmektedir.
- Ancak belirttiğimiz gibi, vergi kaydı ayrı ayrı dağıtıma olanak sağlar.
- Yolcu taşımacılığı faaliyetinden elde edilen gelirler veya giderler kurumlar vergisi beyannamesine dahil edilmez.
- Ancak bu faaliyetten elde edilen net kâr veya zarar Ek 1'de gösterilir.
Örnek: Diyelim ki bir LTD şirketinin ana faaliyetinden 2023 yılında 100.000 AZN zarar oluştu ancak yolcu taşımacılığından 50.000 AZN net kâr elde edildi. Şirket, 50.000 AZN'yi temettü olarak ortaklarına ödemeye karar verdi. Bu durumda, şirket 2.500 AZN temettü vergisini bütçeye ödemeli ve ödenen dönemin ödeme kaynağı vergi beyannamesine kaydetmelidir:
50.000 x %5 = 2.500 AZN.
Kurumlar vergisi beyannamesinde, Ek 1'de 50.000 AZN yolcu taşımacılığından elde edilen net kâr "dahil edilen" sütununda yazılmalı ve temettü olarak ödenen 50.000 AZN aynı satırın "silinmiştir" sütununda gösterilmelidir.
100.000 AZN zararı ise aktiflerde "diğer varlıklar" bölümünde yazılacaktır.
Sonuç olarak, yıl sonunda net kâr 0,00 AZN olacak. Genellikle bu durumda vergi dairesinden yapılan kameraya yönelik denetimlerde herhangi bir uyumsuzluk yaşanmaz. Çünkü 50.000 AZN'lik temettü ödeme kaynağında vergi beyannamesinde gösterilmiş ve vergi miktarı ödenmiştir. Eğer bir uyumsuzluk yaşanırsa, açıklama yapılmak suretiyle sorun çözülmüş olur.
Ya da LTD şirketinin her iki faaliyet alanında zarar olmuşsa — 50.000 AZN yolcu taşımacılığından ve 100.000 AZN ana faaliyetten. Bu durumda her iki toplam zarar Ek 1'de "diğer varlıklar" bölümünde gösterilecektir.