Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?

Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?



Fazla mesai – işverenin emri (talimatı, kararı) ve çalışanın onayı ile, çalışanın işlevini belirlenmiş iş günü süresinin dışında yerine getirmesi olarak kabul edilir. Uzman Kamala Yusifova açıklamasında fazla mesai saatlerinde çalışanların hakları ve ödemeleri ile ilgili hususlara açıklık getiriyor.

İş Kanununun 101. maddesine göre, fazla mesaiye yalnız aşağıdaki istisnai durumlarda izin verilir:

a) devletin savunmasının sağlanması için, ayrıca doğal afetin, üretim kazasının önlenmesi veya sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yapılması zorunlu olan en önemli işlerin görülmesi durumunda;

b) su, gaz ve elektrik tedariki, ısıtma, kanalizasyon, iletişim ve diğer kamu hizmetlerinde işlerin ve hizmetlerin aksamasına neden olan beklenmedik olayların sonuçlarını gidermek için gerekli işlerin yapılması gerektiğinde;

c) başlanmış ve üretimin teknik koşullarına göre iş gününün sonunda tamamlanamayan işlerin durdurulması, ekipman veya malların kaçınılmaz bozulma ya da arızalanma tehlikesi söz konusu olduğunda işlerin tamamlanmasının gerekli olduğu hallerde;

ç) çalışanların çoğunun işinin durmasına neden olan bozulmuş mekanizmaların, tesisatların onarımı veya yenilenmesi gerektiğinde;

d) yerine geçecek çalışanın işte bulunmaması nedeniyle işin kesintiye uğramasının mümkün olmadığı hallerde.

İşveren, işte bulunmayan çalışanın başka bir çalışanla değiştirilmesi ve bu maddede öngörülen istisnai durumlarda fazla mesaiye neden olan sebeplerin zamanında ortadan kaldırılması için gerekli tüm tedbirleri almakla yükümlüdür.

İş Kanununun 99. maddesine göre, özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların, ayrıca yukarıda belirtilen hallerde fazla mesaiye alınmasına izin verilmez. Ağır ve tehlikeli iş koşullarında bir iş günü (vardiya) boyunca fazla mesai süresi 2 saati aşamaz. Her bir çalışan ardı ardına gelen iki iş günü içinde toplam 4 saatten, ağır ve tehlikeli iş koşullarında ise toplam 2 saatten fazla fazla mesaiye alınamaz.

Peki fazla mesai yapılan işler için ek bir izin günü ile telafi yapılabilir mi?

İş Kanununun 165. maddesine göre, fazla mesai yapılan işlerin ek izin günü ile telafi edilmesine izin verilmez. Fazla mesai için saat başına ücret hesaplaması şu şekilde yapılır:

Zaman esaslı ücret sisteminde, saatlik tarif (görev) ücretinin en az iki katı oranında;

Parça başı ücret sisteminde, parça başı ücretin tam ödenmesiyle birlikte, aynı dereceli (nitelikli) zaman esaslı çalışan için belirlenen saatlik tarif ücretinden az olmamak üzere ek ödeme yapılır.

İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde fazla mesai karşılığı daha yüksek ek ödeme öngörülebilir.

Örnek: Çalışan bir ay içerisinde toplam 8 saat fazla mesai yapmıştır. Çalışanın tarif (görev) maaşı 1.000 manat’tır. Ağustos ayında çalışan tam çalışmış ve üretim takvimine göre ağustos ayı normu 168 saat olarak belirlenmiştir. Hesaplama şu şekilde yapılacaktır:

Öncelikle 1 saate düşen ücreti bulalım:

1.000 : 168 = 5,95 manat.

(5,95 × 8) × 2 = 95,2 manat.

1.000 + 95,2 = 1.095,2 manat.

Böylece çalışanın Ağustos ayı boyunca brüt maaşı 1.095,2 manat olacaktır.