tr
Ücretsiz izin hakkı nasıl düzenleniyor?
Ücretsiz izin hakkı nasıl düzenleniyor?
Ücretsiz izin hakkı nasıl düzenlenir?
Azerbaycan Cumhuriyeti İş Kanunu’na göre izin hakkı, ücretsiz izin de dahil olmak üzere çalışanların temel haklarından biridir. Kanunun 9. maddesinin “x” bendine göre, çalışanlar her yıl bu Kanunda öngörülen asgari süreden az olmamak kaydıyla yıllık ücretli ana izinden ve ilgili durumlarda ek, sosyal, ücretsiz ve eğitim izinlerinden yararlanma hakkına sahiptir. Peki, ücretsiz izin kimlere ve hangi şartlarla verilebilir? İşveren bunu reddedebilir mi? Konuyla ilgili soruları insan kaynakları uzmanı Ramin Hacıyev açıklıyor.
Ücretsiz izin hakkının düzenlenmesi
İş Kanunu’nun 128. maddesine göre, çalışanlar aile, ev ve diğer sosyal meseleleri ertelemeksizin çözmek, eğitim almak, yaratıcı veya bilimsel faaliyetle uğraşmak, ayrıca yaşı veya fizyolojik özellikleri nedeniyle işten ayrılma gereği duyulduğunda ücretsiz izin kullanma hakkına sahiptir.
Kanunun 129. maddesinde ise ücretsiz iznin iki türü olduğu belirtilmiştir:
- çalışanların talebi üzerine verilen ücretsiz izin,
- tarafların karşılıklı mutabakatı ile verilen ücretsiz izin.
Çalışanların talebi üzerine ücretsiz izin aşağıdaki durumlarda ve sürelerde verilir:
- sağlık kurulu raporuna göre kronik hastalığı olan bir çocuğu bulunan ebeveynlerden birine veya çocuğa doğrudan bakım sağlayan diğer aile üyesine – çocuk 4 yaşına gelene kadar,
- eşleri doğum izninde bulunan erkeklere – 14 takvim gününe kadar,
- 16 yaşına kadar çocuğu olan kadınlara veya tek ebeveynlere, vasi ve kayyımlara – 14 takvim gününe kadar,
- engelli çalışanlara (oranda veya nedende bağımsız olarak) – 1 takvim ayına kadar,
- Azerbaycan Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğinin savunulması sırasında yaralanan çalışanlara – 14 takvim gününe kadar,
- HIV ile yaşayan çocuğu bulunan ya da engelli çocuğu olan ebeveynlere – 14 takvim gününe kadar,
- doktora (asistanlık) eğitimi alan çalışanlara – 1 takvim ayına kadar,
- yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına giren çalışanlara – 14 takvim günü, ortaöğretim kurumlarına giriş sınavına girenlere – 7 takvim günü,
- buluşunun veya rasyonalizasyon teklifinin çalıştığı kurum dışında ilk uygulaması sırasında yazara – 14 takvim gününe kadar,
- hasta aile üyesine bakan bir akrabaya (sağlık kurulu raporuna göre) – 14 takvim gününe kadar,
- engelli çocuğu olan çalışanlara – 14 takvim gününe kadar,
- aile, ev ve diğer sosyal meseleleri çözmek için – 7 takvim gününe kadar.
Yukarıda belirtilen hallerde, çalışan ücretsiz izin talep ettiğinde işveren izin vermek zorundadır. Ayrıca gerekli belgelerin sunulması da şarttır.
Ücretsiz iznin ikinci türü, tarafların karşılıklı mutabakatı ile verilen ücretsiz izindir.
İş Kanunu’nun 129. maddesinin 2. fıkrasına göre, işveren ile çalışanın karşılıklı anlaşmasına dayanarak ve toplu iş sözleşmeleri ya da bireysel iş sözleşmelerinde öngörülen hallerde, süresi 6 ayı geçmemek üzere ücretsiz izin verilebilir.
Maddeden de anlaşılacağı üzere, tarafların rızası olması halinde ücretsiz izin kullanılabilir. Ancak, karşılıklı anlaşma ile verilen ücretsiz izin hiçbir durumda 6 aydan fazla olamaz.
Örnek: Çalışan, işverenin onayıyla 3 ay ücretsiz izin kullanır. Döndükten sonra 1 ay çalışıp tekrar 4 ay ücretsiz izin alabilir.
Ayrıca, ücretsiz izin hakkı (ister karşılıklı anlaşmayla ister çalışanın talebiyle) iş sözleşmesinin yapıldığı tarihe bakılmaksızın kullanılabilir.
İşveren, işyerindeki faaliyetin durması halinde çalışanları topluca ücretli veya ücretsiz izne gönderebilir. Ancak bunun için işin normal akışını bozan etkenlerin (doğal afet, iş kazası, önlenemeyen diğer olağanüstü durumlar) bulunması ve bu hususun toplu iş sözleşmesi ya da bireysel sözleşmelerde düzenlenmiş olması gerekir.
Ücretsiz izinlerin resmileştirilmesi usulü
İş Kanunu’nun 138. maddesine göre, tüm izin türleri, çalışanın yazılı başvurusu üzerine işverenin emri (talimatı, kararı) ile resmileştirilir. Dolayısıyla ücretsiz izin de mutlaka çalışanın talebi ve işverenin yazılı emri ile verilmelidir.
İş Kanunu’nun 132. maddesine göre, ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkı doğuran kıdeme dahil edilmez. Örneğin, bir çalışan 1 iş yılı içinde 2 ay ücretsiz izin kullanırsa, yıllık izin hesabında bu süre dikkate alınmaz.
Kıdeme dahil edilen süreler şunlardır:
- çalışanın fiilen çalıştığı süre,
- işyerinden ayrıldığı ama ücretinin korunduğu dönemler,
- haksız veya hukuka aykırı şekilde işten çıkarılıp işe iade edilen çalışanın zorunlu işten uzak kalma süresi,
- geçici iş göremezlik dönemi,
- soruşturma, kovuşturma veya yargı organlarının hukuka aykırı işlemleri sonucu işten çıkarılıp beraat eden ve göreve iade edilen kişinin zorunlu işten uzak kalma veya tutuklu bulunduğu süre.
Çalışanın kısmen ücretli veya ücretsiz izinli olduğu süre, yıllık ücretli izin hakkı doğuran kıdeme dahil edilmez. Kanunun 132. maddesinde ücretsiz izin doğrudan bu kapsama alınmamış olsa da, bu dönemde ücret ödenmediği ve fiilen çalışılmadığı için ücretsiz izin süresinin de kıdeme dahil edilmediği kabul edilmektedir.
Ayrıca, İdari Hatalar Kanunu’nun 192.5. maddesine göre, çalışanların izin haklarının ihlali halinde işverenler 1.500 ile 2.000 manat arasında para cezasına çarptırılır.
Ücretsiz izin hakkı nasıl düzenlenir?
Azerbaycan Cumhuriyeti İş Kanunu’na göre izin hakkı, ücretsiz izin de dahil olmak üzere çalışanların temel haklarından biridir. Kanunun 9. maddesinin “x” bendine göre, çalışanlar her yıl bu Kanunda öngörülen asgari süreden az olmamak kaydıyla yıllık ücretli ana izinden ve ilgili durumlarda ek, sosyal, ücretsiz ve eğitim izinlerinden yararlanma hakkına sahiptir. Peki, ücretsiz izin kimlere ve hangi şartlarla verilebilir? İşveren bunu reddedebilir mi? Konuyla ilgili soruları insan kaynakları uzmanı Ramin Hacıyev açıklıyor.
Ücretsiz izin hakkının düzenlenmesi
İş Kanunu’nun 128. maddesine göre, çalışanlar aile, ev ve diğer sosyal meseleleri ertelemeksizin çözmek, eğitim almak, yaratıcı veya bilimsel faaliyetle uğraşmak, ayrıca yaşı veya fizyolojik özellikleri nedeniyle işten ayrılma gereği duyulduğunda ücretsiz izin kullanma hakkına sahiptir.
Kanunun 129. maddesinde ise ücretsiz iznin iki türü olduğu belirtilmiştir:
- çalışanların talebi üzerine verilen ücretsiz izin,
- tarafların karşılıklı mutabakatı ile verilen ücretsiz izin.
Çalışanların talebi üzerine ücretsiz izin aşağıdaki durumlarda ve sürelerde verilir:
- sağlık kurulu raporuna göre kronik hastalığı olan bir çocuğu bulunan ebeveynlerden birine veya çocuğa doğrudan bakım sağlayan diğer aile üyesine – çocuk 4 yaşına gelene kadar,
- eşleri doğum izninde bulunan erkeklere – 14 takvim gününe kadar,
- 16 yaşına kadar çocuğu olan kadınlara veya tek ebeveynlere, vasi ve kayyımlara – 14 takvim gününe kadar,
- engelli çalışanlara (oranda veya nedende bağımsız olarak) – 1 takvim ayına kadar,
- Azerbaycan Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğinin savunulması sırasında yaralanan çalışanlara – 14 takvim gününe kadar,
- HIV ile yaşayan çocuğu bulunan ya da engelli çocuğu olan ebeveynlere – 14 takvim gününe kadar,
- doktora (asistanlık) eğitimi alan çalışanlara – 1 takvim ayına kadar,
- yükseköğretim kurumlarına giriş sınavına giren çalışanlara – 14 takvim günü, ortaöğretim kurumlarına giriş sınavına girenlere – 7 takvim günü,
- buluşunun veya rasyonalizasyon teklifinin çalıştığı kurum dışında ilk uygulaması sırasında yazara – 14 takvim gününe kadar,
- hasta aile üyesine bakan bir akrabaya (sağlık kurulu raporuna göre) – 14 takvim gününe kadar,
- engelli çocuğu olan çalışanlara – 14 takvim gününe kadar,
- aile, ev ve diğer sosyal meseleleri çözmek için – 7 takvim gününe kadar.
Yukarıda belirtilen hallerde, çalışan ücretsiz izin talep ettiğinde işveren izin vermek zorundadır. Ayrıca gerekli belgelerin sunulması da şarttır.
Ücretsiz iznin ikinci türü, tarafların karşılıklı mutabakatı ile verilen ücretsiz izindir.
İş Kanunu’nun 129. maddesinin 2. fıkrasına göre, işveren ile çalışanın karşılıklı anlaşmasına dayanarak ve toplu iş sözleşmeleri ya da bireysel iş sözleşmelerinde öngörülen hallerde, süresi 6 ayı geçmemek üzere ücretsiz izin verilebilir.
Maddeden de anlaşılacağı üzere, tarafların rızası olması halinde ücretsiz izin kullanılabilir. Ancak, karşılıklı anlaşma ile verilen ücretsiz izin hiçbir durumda 6 aydan fazla olamaz.
Örnek: Çalışan, işverenin onayıyla 3 ay ücretsiz izin kullanır. Döndükten sonra 1 ay çalışıp tekrar 4 ay ücretsiz izin alabilir.
Ayrıca, ücretsiz izin hakkı (ister karşılıklı anlaşmayla ister çalışanın talebiyle) iş sözleşmesinin yapıldığı tarihe bakılmaksızın kullanılabilir.
İşveren, işyerindeki faaliyetin durması halinde çalışanları topluca ücretli veya ücretsiz izne gönderebilir. Ancak bunun için işin normal akışını bozan etkenlerin (doğal afet, iş kazası, önlenemeyen diğer olağanüstü durumlar) bulunması ve bu hususun toplu iş sözleşmesi ya da bireysel sözleşmelerde düzenlenmiş olması gerekir.
Ücretsiz izinlerin resmileştirilmesi usulü
İş Kanunu’nun 138. maddesine göre, tüm izin türleri, çalışanın yazılı başvurusu üzerine işverenin emri (talimatı, kararı) ile resmileştirilir. Dolayısıyla ücretsiz izin de mutlaka çalışanın talebi ve işverenin yazılı emri ile verilmelidir.
İş Kanunu’nun 132. maddesine göre, ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkı doğuran kıdeme dahil edilmez. Örneğin, bir çalışan 1 iş yılı içinde 2 ay ücretsiz izin kullanırsa, yıllık izin hesabında bu süre dikkate alınmaz.
Kıdeme dahil edilen süreler şunlardır:
- çalışanın fiilen çalıştığı süre,
- işyerinden ayrıldığı ama ücretinin korunduğu dönemler,
- haksız veya hukuka aykırı şekilde işten çıkarılıp işe iade edilen çalışanın zorunlu işten uzak kalma süresi,
- geçici iş göremezlik dönemi,
- soruşturma, kovuşturma veya yargı organlarının hukuka aykırı işlemleri sonucu işten çıkarılıp beraat eden ve göreve iade edilen kişinin zorunlu işten uzak kalma veya tutuklu bulunduğu süre.
Çalışanın kısmen ücretli veya ücretsiz izinli olduğu süre, yıllık ücretli izin hakkı doğuran kıdeme dahil edilmez. Kanunun 132. maddesinde ücretsiz izin doğrudan bu kapsama alınmamış olsa da, bu dönemde ücret ödenmediği ve fiilen çalışılmadığı için ücretsiz izin süresinin de kıdeme dahil edilmediği kabul edilmektedir.
Ayrıca, İdari Hatalar Kanunu’nun 192.5. maddesine göre, çalışanların izin haklarının ihlali halinde işverenler 1.500 ile 2.000 manat arasında para cezasına çarptırılır.