tr
İthalat sırasında gümrükte ödenen KDV’nin iade (geri alma) süresi
İthalat sırasında gümrükte ödenen KDV’nin iade (geri alma) süresi
Vergi mükelleflerini ilgilendiren konulardan biri de, ithalat sırasında katma değer vergisi (KDV) ödenerek elde edilen malların daha sonra KDV’den istisna edilen işlemler kapsamında sunulması durumunda KDV’nin ne zaman geri düzeltilip (geri kazanılıp) kaydedileceğidir. Altay Caferov bu konuları örnekler üzerinden açıklamıştır.
Örnek 1: “AA” LLC malların ithalatı ve satışı ile uğraşan bir vergi mükellefidir. Daha doğrusu şirketin temel faaliyeti tavuk etinin ithalatı ve yerli pazarda satışıdır. Şirket 2026 yılının Ocak ayında 100.000 manat tutarında tavuk eti ithal etmiş ve ithalat sırasında gümrük idarelerine 18.000 manat KDV ödemiştir. Şirket Ocak ayında satış yapmamış, ancak Şubat ayında 50.000 manat tutarındaki ürünü 70.000 manata satmıştır. Bu durumda şirketin gümrükte ödediği KDV’nin akıbeti ne olacaktır? Eğer KDV geri düzeltilip kaydedilecekse, bu hangi ayda yapılmalıdır?
Konuyu açıklığa kavuşturmak için öncelikle Vergi Kanunu’nun 164.1.37. maddesine bakmalıyız. Bu hükme göre hayvan ve kümes hayvanı etinin satışı 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren 7 yıl süreyle KDV’den istisna edilmiştir. Bu maddeden anlaşıldığı üzere şirketin sattığı tavuk eti KDV’den istisna edilen bir işlemdir. Bu nedenle “AA” LLC’nin gerçekleştirdiği 70.000 manat tutarındaki satış KDV’den istisna edilmiş işlem sayılır ve Şubat ayı KDV beyannamesinin 5 numaralı ekinde gösterilir.
Tavuk ve dana eti satın alındığında gümrükte KDV ödenir, ancak satış işlemleri KDV’den istisnadır. Bu nedenle şu soru ortaya çıkar: Gümrükte ödenmiş KDV mallar satıldığında mı yoksa satın alındığında mı geri düzeltilir?
Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesine göre, bu Kanun’un 160.4. maddesinde belirtilen durumlar hariç olmak üzere, KDV’den istisna edilen veya KDV’ye tabi olmayan işlemler yapan kişiler tarafından mallar (işler, hizmetler) satın alınırken ödenmiş KDV tutarı mahsup edilmez. Ayrıca devlet bütçesinden ayrılan kaynaklar (varlıklara ilişkin olanlar hariç sübvansiyonlar ve geri ödenmesi gereken tutarlar hariç) ile satın alınan mallar, işler ve hizmetler için ödenen KDV de mahsup edilmez.
Bu maddeden anlaşılmaktadır ki, KDV’den istisna edilen malları satan kişiler KDV’li olarak mal satın aldıklarında ödedikleri KDV’yi mahsup edemezler; bu tutar malların maliyetine dahil edilir. Yani gümrükte ödenen KDV tutarı mallar satıldığında değil, gümrükten geçirildiği anda malların maliyetine dahil edilmeli ve ilgili ayın KDV beyannamesinde geri düzeltilmiş işlem olarak gösterilmelidir.
Bu nedenle “AA” LLC Ocak ayında tavuk eti ithal ettiğinde gümrükte ödediği 18.000 manat KDV tutarını KDV beyannamesinde mahsup olarak göstermelidir. Aynı zamanda beyannamede 18.000 manat geri düzeltme olarak da belirtilmeli ve bu tutar geri düzeltilmelidir.
Bununla birlikte “AA” LLC 18.000 manat KDV’yi Ocak ayında malların maliyetine dahil edecektir.
Örnek 2: “BB” LLC ise malzemelerin ithalatı ve ithal ettiği hammaddeleri üretim amaçlı kullanarak işlenmiş nihai ürünlerin iç piyasada satışı ile uğraşan bir vergi mükellefidir. Daha doğrusu şirketin temel faaliyeti tavuk etini ithal edip işleyerek yerel pazarda satmaktır. Şirket 2026 yılının Ocak ayında 100.000 manat değerinde tavuk eti ithal etmiş ve ithalat sırasında 18.000 manat KDV gümrük idarelerine ödemiştir. Şirket Ocak ayında ithal ettiği tavuk etinden özel ürünler üreterek 200.000 manata satmayı planlamıştır. Ancak üretim alanında meydana gelen teknik nedenlerden dolayı üretim mümkün olmamış ve şirket yönetimi zararları önlemek için ithal edilen etin doğrudan satışına karar vermiştir. Şubat ayında 50.000 manat değerindeki tavuk eti 70.000 manata satılmıştır. Bu durumda şirketin gümrükte ödediği KDV’nin akıbeti ne olacaktır? Eğer geri düzeltilmesi gerekiyorsa hangi ayda yapılmalıdır?
Bu örnekte işlemin niteliği tamamen farklıdır. Çünkü “BB” LLC malları ithal ederken bunları KDV’den istisna işlemler kapsamında almamıştır; mallar başlangıçta üretim amacıyla satın alınmıştır. Bu nedenle bu durumda doğrudan Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesi uygulanamaz. Daha sonra işlemin niteliği, amacı ve mahiyeti değişmiştir ve bu nedenle Kanun’un 163. maddesinin hükümlerine uygun hale gelmiştir.
Vergi Kanunu’nun 163.1. maddesine göre bu madde aşağıdaki durumlarda mal tedarikçisi, iş yapan veya hizmet sunan kişinin vergiye tabi işlemlerine uygulanır:
- 163.1.1. İşlem tamamen veya kısmen iptal edildiğinde, ayrıca mal tamamen veya kısmen iade edildiğinde;
- 163.1.2. İşlemin niteliği değiştiğinde.
Ayrıca Vergi Kanunu’nun 175.5. maddesinde belirtilmiştir ki, Kanun’un 163. maddesinde gösterilen durumlarda beyannamede bütçeye ödenmesi gereken KDV tutarı doğru gösterilmemişse, bu tutar ilgili durumun ortaya çıktığı hesap dönemine ait beyannamede vergi mükellefi tarafından düzeltilir. 163.1.2. maddesine göre bu durumda işlemin niteliği değişmiş sayılır. Başlangıçta işlem KDV’ye tabi kabul edilmekteydi, ancak daha sonra niteliği değişmiş ve KDV’den istisna edilen işlemler kapsamına girmiştir.
Bu durumda sonraki adım olarak Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesi uygulanır. Yani ithalat sırasında mahsup edilmiş KDV’nin belirli bir kısmı geri düzeltilir. Bu durumda geri düzeltilen tutar ithal edilen malların maliyeti olarak değil, gider olarak kabul edilir.
Örneğimizde 50.000 manat ithal değeri olan tavuk eti için KDV 9.000 manat olacaktır. “BB” LLC bu 9.000 manat KDV tutarını 2026 yılının Ocak ayında değil, Şubat ayında geri düzeltecektir. Aynı zamanda bu tutar 2026 yılının Şubat ayı gideri olarak dikkate alınacaktır.
Vergi Kanunu’nun 175.4. maddesine göre vergi mükellefi hem vergiye tabi işlemler hem de 164. maddeye göre KDV’den istisna edilen işlemler yapıyorsa, KDV mahsupları vergiye tabi ciroyun toplam ciro içindeki payına göre belirlenir. Vergi mükellefi hem KDV’ye tabi hem de KDV’den istisna işlemler gerçekleştirdiğinde, bu işlemlere ilişkin mallar (işler, hizmetler) için ayrı ayrı muhasebe tutulması halinde, KDV’ye tabi işlemler için alınan mallara (işlere, hizmetlere) ödenen KDV tutarı Vergi Kanunu’nun 175.1. maddesine göre tam olarak mahsup edilir.
Her iki durumda da şirket geri düzeltilen KDV tutarını Vergi Kanunu’nun 175.4. maddesine dayanarak KDV beyannamesinde geri düzeltecektir.
Vergi mükelleflerini ilgilendiren konulardan biri de, ithalat sırasında katma değer vergisi (KDV) ödenerek elde edilen malların daha sonra KDV’den istisna edilen işlemler kapsamında sunulması durumunda KDV’nin ne zaman geri düzeltilip (geri kazanılıp) kaydedileceğidir. Altay Caferov bu konuları örnekler üzerinden açıklamıştır.
Örnek 1: “AA” LLC malların ithalatı ve satışı ile uğraşan bir vergi mükellefidir. Daha doğrusu şirketin temel faaliyeti tavuk etinin ithalatı ve yerli pazarda satışıdır. Şirket 2026 yılının Ocak ayında 100.000 manat tutarında tavuk eti ithal etmiş ve ithalat sırasında gümrük idarelerine 18.000 manat KDV ödemiştir. Şirket Ocak ayında satış yapmamış, ancak Şubat ayında 50.000 manat tutarındaki ürünü 70.000 manata satmıştır. Bu durumda şirketin gümrükte ödediği KDV’nin akıbeti ne olacaktır? Eğer KDV geri düzeltilip kaydedilecekse, bu hangi ayda yapılmalıdır?
Konuyu açıklığa kavuşturmak için öncelikle Vergi Kanunu’nun 164.1.37. maddesine bakmalıyız. Bu hükme göre hayvan ve kümes hayvanı etinin satışı 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren 7 yıl süreyle KDV’den istisna edilmiştir. Bu maddeden anlaşıldığı üzere şirketin sattığı tavuk eti KDV’den istisna edilen bir işlemdir. Bu nedenle “AA” LLC’nin gerçekleştirdiği 70.000 manat tutarındaki satış KDV’den istisna edilmiş işlem sayılır ve Şubat ayı KDV beyannamesinin 5 numaralı ekinde gösterilir.
Tavuk ve dana eti satın alındığında gümrükte KDV ödenir, ancak satış işlemleri KDV’den istisnadır. Bu nedenle şu soru ortaya çıkar: Gümrükte ödenmiş KDV mallar satıldığında mı yoksa satın alındığında mı geri düzeltilir?
Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesine göre, bu Kanun’un 160.4. maddesinde belirtilen durumlar hariç olmak üzere, KDV’den istisna edilen veya KDV’ye tabi olmayan işlemler yapan kişiler tarafından mallar (işler, hizmetler) satın alınırken ödenmiş KDV tutarı mahsup edilmez. Ayrıca devlet bütçesinden ayrılan kaynaklar (varlıklara ilişkin olanlar hariç sübvansiyonlar ve geri ödenmesi gereken tutarlar hariç) ile satın alınan mallar, işler ve hizmetler için ödenen KDV de mahsup edilmez.
Bu maddeden anlaşılmaktadır ki, KDV’den istisna edilen malları satan kişiler KDV’li olarak mal satın aldıklarında ödedikleri KDV’yi mahsup edemezler; bu tutar malların maliyetine dahil edilir. Yani gümrükte ödenen KDV tutarı mallar satıldığında değil, gümrükten geçirildiği anda malların maliyetine dahil edilmeli ve ilgili ayın KDV beyannamesinde geri düzeltilmiş işlem olarak gösterilmelidir.
Bu nedenle “AA” LLC Ocak ayında tavuk eti ithal ettiğinde gümrükte ödediği 18.000 manat KDV tutarını KDV beyannamesinde mahsup olarak göstermelidir. Aynı zamanda beyannamede 18.000 manat geri düzeltme olarak da belirtilmeli ve bu tutar geri düzeltilmelidir.
Bununla birlikte “AA” LLC 18.000 manat KDV’yi Ocak ayında malların maliyetine dahil edecektir.
Örnek 2: “BB” LLC ise malzemelerin ithalatı ve ithal ettiği hammaddeleri üretim amaçlı kullanarak işlenmiş nihai ürünlerin iç piyasada satışı ile uğraşan bir vergi mükellefidir. Daha doğrusu şirketin temel faaliyeti tavuk etini ithal edip işleyerek yerel pazarda satmaktır. Şirket 2026 yılının Ocak ayında 100.000 manat değerinde tavuk eti ithal etmiş ve ithalat sırasında 18.000 manat KDV gümrük idarelerine ödemiştir. Şirket Ocak ayında ithal ettiği tavuk etinden özel ürünler üreterek 200.000 manata satmayı planlamıştır. Ancak üretim alanında meydana gelen teknik nedenlerden dolayı üretim mümkün olmamış ve şirket yönetimi zararları önlemek için ithal edilen etin doğrudan satışına karar vermiştir. Şubat ayında 50.000 manat değerindeki tavuk eti 70.000 manata satılmıştır. Bu durumda şirketin gümrükte ödediği KDV’nin akıbeti ne olacaktır? Eğer geri düzeltilmesi gerekiyorsa hangi ayda yapılmalıdır?
Bu örnekte işlemin niteliği tamamen farklıdır. Çünkü “BB” LLC malları ithal ederken bunları KDV’den istisna işlemler kapsamında almamıştır; mallar başlangıçta üretim amacıyla satın alınmıştır. Bu nedenle bu durumda doğrudan Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesi uygulanamaz. Daha sonra işlemin niteliği, amacı ve mahiyeti değişmiştir ve bu nedenle Kanun’un 163. maddesinin hükümlerine uygun hale gelmiştir.
Vergi Kanunu’nun 163.1. maddesine göre bu madde aşağıdaki durumlarda mal tedarikçisi, iş yapan veya hizmet sunan kişinin vergiye tabi işlemlerine uygulanır:
- 163.1.1. İşlem tamamen veya kısmen iptal edildiğinde, ayrıca mal tamamen veya kısmen iade edildiğinde;
- 163.1.2. İşlemin niteliği değiştiğinde.
Ayrıca Vergi Kanunu’nun 175.5. maddesinde belirtilmiştir ki, Kanun’un 163. maddesinde gösterilen durumlarda beyannamede bütçeye ödenmesi gereken KDV tutarı doğru gösterilmemişse, bu tutar ilgili durumun ortaya çıktığı hesap dönemine ait beyannamede vergi mükellefi tarafından düzeltilir. 163.1.2. maddesine göre bu durumda işlemin niteliği değişmiş sayılır. Başlangıçta işlem KDV’ye tabi kabul edilmekteydi, ancak daha sonra niteliği değişmiş ve KDV’den istisna edilen işlemler kapsamına girmiştir.
Bu durumda sonraki adım olarak Vergi Kanunu’nun 175.6. maddesi uygulanır. Yani ithalat sırasında mahsup edilmiş KDV’nin belirli bir kısmı geri düzeltilir. Bu durumda geri düzeltilen tutar ithal edilen malların maliyeti olarak değil, gider olarak kabul edilir.
Örneğimizde 50.000 manat ithal değeri olan tavuk eti için KDV 9.000 manat olacaktır. “BB” LLC bu 9.000 manat KDV tutarını 2026 yılının Ocak ayında değil, Şubat ayında geri düzeltecektir. Aynı zamanda bu tutar 2026 yılının Şubat ayı gideri olarak dikkate alınacaktır.
Vergi Kanunu’nun 175.4. maddesine göre vergi mükellefi hem vergiye tabi işlemler hem de 164. maddeye göre KDV’den istisna edilen işlemler yapıyorsa, KDV mahsupları vergiye tabi ciroyun toplam ciro içindeki payına göre belirlenir. Vergi mükellefi hem KDV’ye tabi hem de KDV’den istisna işlemler gerçekleştirdiğinde, bu işlemlere ilişkin mallar (işler, hizmetler) için ayrı ayrı muhasebe tutulması halinde, KDV’ye tabi işlemler için alınan mallara (işlere, hizmetlere) ödenen KDV tutarı Vergi Kanunu’nun 175.1. maddesine göre tam olarak mahsup edilir.
Her iki durumda da şirket geri düzeltilen KDV tutarını Vergi Kanunu’nun 175.4. maddesine dayanarak KDV beyannamesinde geri düzeltecektir.