az
en
ru
tr
Hamiləlik və doğuş müavinəti: yeni qaydalar və vacib detallar
“Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş sığortaolunanlara sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin təyin edilməsi, hesablanması və ödənilməsi Qaydası”na edilən dəyişikliklərdən sonra hamiləliyə və doğuma görə müavinətin hesablanması və ödənilməsi ilə bağlı bir sıra yeni tələblər müəyyənləşdirilib. AZE Finance xəbər verir ki, dəyişikliklərin əsas məqamlarını iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edib.
Qaydanın 3.1-ci maddəsinə əsasən, sığortaolunanlara hamiləliyə və doğuma görə müavinət sığortaedən tərəfindən Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sisteminin (MEİS) “Əmək və məşğulluq” altsisteminə (ƏMAS) hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyət əmri daxil edildikdən sonra həmin sistemdən əldə olunan məlumatlar əsasında təyin edilir.
Bu tələbdən aydın olur ki, müavinətin təyin edilməsi üçün əsas ilkin addım işəgötürənin müvafiq məzuniyyət əmrini ƏMAS sisteminə daxil etməsidir. Müavinətin hesablanması isə sistemdə mövcud olan məlumatlar əsasında aparılır.
Əmək Məcəlləsinin 85-ci maddəsinin 1-1-ci hissəsinə əsasən, elektron formada bağlanmış əmək müqavilələrinin, həmin müqavilələrə edilən dəyişikliklərin, müqavilələrlə bağlı verilmiş əmrlərin, sərəncamların və qərarların, eləcə də digər müvafiq sənədlərin uçotu elektron informasiya sistemi vasitəsilə həyata keçirilir.
ƏMAS altsistemində sosial məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi üçün ayrıca bölmə mövcuddur. Buna baxmayaraq, bəzi hallarda məzuniyyət əmri kağız formada hazırlanaraq dövlət qurumuna təqdim edilirdi. Yeni yanaşmaya əsasən isə ilk növbədə məzuniyyət əmrinin ƏMAS sistemində rəsmiləşdirilməsi tələb olunur. Əvvəlki dövrlərdə istifadə olunan müavinət komissiyasının protokoluna artıq ehtiyac qalmır.
Qaydanın 3.2-ci bəndində hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətin digər məzuniyyət növləri ilə üst-üstə düşməsi məsələsinə də aydınlıq gətirilir. Belə ki, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyət əsas və əlavə əmək məzuniyyətləri, qismən ödənişli sosial məzuniyyət və ya ödənişsiz məzuniyyət dövrünə təsadüf etdikdə, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətə düşən bütün təqvim günləri üçün müavinət ödənilir.
Başqa sözlə, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətin digər məzuniyyət növləri ilə üst-üstə düşməsi həmin dövr üzrə müavinət hüququnu aradan qaldırmır.
Burada əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi ilə bağlı qaydalardan fərqli yanaşmanın tətbiq olunduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Belə ki, işçi ödənişsiz məzuniyyət, təhsil, yaradıcılıq və qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövründə əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdikdə, müəyyən hallarda müavinət hesablanmır.
Qaydanın 3.3-cü bəndinə əsasən, hamiləliyə və doğuma görə müavinətin aylıq məbləği müəyyən edilmiş hesablama qaydaları əsasında hesablanır, lakin onun aylıq məbləği “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 6-1-ci maddəsinə uyğun olaraq əmək pensiyasının minimum məbləğinin 25 mislindən çox ola bilməz.
Beləliklə, hamiləliyə və doğuma görə müavinət ümumi hesablama qaydası əsasında müəyyən edilir, lakin aylıq ödəniş üçün maksimum hədd tətbiq olunur.
Xatırladaq ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 6-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyasının minimum məbləği 2025-ci il fevralın 1-dən 320 manat müəyyən edilib. Bu göstərici nəzərə alındıqda, hamiləliyə və doğuma görə müavinətin aylıq maksimum məbləği 8 000 manat təşkil edir.
Qaydanın 3.4-cü bəndində isə müavinətin hesablanması və ödənilməsi ilə bağlı əsas mexanizm müəyyənləşdirilib. Hamiləliyə və doğuma görə müavinət müvafiq bəndlərdə nəzərdə tutulan şərtlər nəzərə alınmaqla hesablanır və 100 faiz məbləğində ödənilir.
Bu müddəanı əsas məqamlar üzrə belə ümumiləşdirmək olar:
Müavinətin hesablanması əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi ilə bağlı tətbiq olunan hesablama mexanizminə əsaslanır.
Əvvəlki ardıcıl 4 rüb üzrə əmək fəaliyyəti olmadıqda, müavinətin minimum əməkhaqqı əsasında hesablanması qaydası tətbiq edilir.
Qismən ödənişli sosial məzuniyyətdə olan işçi növbəti övladını dünyaya gətirdikdə və sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdən əvvəlki ardıcıl 4 rüb ərzində qismən ödənişli sosial məzuniyyətdə olduqda, müavinətin hesablanması minimum əməkhaqqı əsasında həyata keçirilir.
Bundan başqa:
Əsas və əlavə iş yerləri üzrə müvafiq qaydalar tətbiq edilir;
Müavinətin hesablanması zamanı çıxılan günlərlə bağlı tələblər nəzərə alınır;
Müəyyən hallarda 180 gün ərzində yenidən hesablama mexanizmindən istifadə edilə bilər.
Qaydanın 3.5-ci maddəsi isə muzdlu işçi cəlb etməyən sığortaolunanlarla, xüsusilə fərdi sahibkarlarla bağlı xüsusi tələbləri müəyyən edir.
Bu maddəyə əsasən, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərə cavab verən və muzdlu işçi cəlb etməyən sığortaolunanlara hamiləliyə və doğuma görə müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövrü əhatə edən hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra müəyyən edilmiş formada müraciət əsasında təyin edilir və ödənilir.
Fərdi sahibkarların müavinət hüququnun yaranması üçün bir sıra əlavə şərtlər mövcuddur. Belə ki, sığorta hadisəsinin baş verdiyi aydan əvvəlki son 4 rübün ən azı 6 ayında məcburi dövlət sosial sığorta haqqı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məbləğdə ödənilməlidir.
Bundan əlavə, sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə borcun olmaması tələb edilir. Eyni zamanda, fərdi sahibkarın fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılmalıdır.
Bu qayda muzdlu işçi çalışdırmayan fərdi sahibkarlara şamil olunur və onların hamiləliyə və doğuma görə müavinət almaq hüququnun yaranması üçün əlavə şərtlər müəyyənləşdirir.
Fərdi sahibkarlar üçün müavinətin proaktiv qaydada təyin edilməsi nəzərdə tutulmayıb. Bunun üçün sahibkar müəyyən edilmiş formada, yəni Qaydanın 1 nömrəli Əlavəsinə uyğun olaraq müraciət etməlidir. Müraciətin təmin olunması isə yalnız 3.5-ci maddədə göstərilən şərtlərin yerinə yetirildiyi halda mümkündür.
Həmçinin qadın fərdi sahibkara hamiləliyə və doğuma görə müavinət təyin edildiyi halda, həmin dövrdə sahibkarlıq və ya qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq mümkün deyil. Bu səbəbdən müvafiq vergi ödəyicisinin fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması tələb olunur.
Beləliklə, yeni qaydalar hamiləliyə və doğuma görə müavinətin təyin edilməsi prosesində elektron məlumatların əsas götürülməsini, ƏMAS sistemində məzuniyyət əmrinin düzgün rəsmiləşdirilməsini və müavinətin hesablanması zamanı müəyyən edilmiş şərtlərə riayət olunmasını nəzərdə tutur. Xüsusilə fərdi sahibkarlar üçün isə sosial sığorta ödənişləri, borcun olmaması və fəaliyyətin müvəqqəti dayandırılması kimi əlavə tələblər müəyyən edilir.
“Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş sığortaolunanlara sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin təyin edilməsi, hesablanması və ödənilməsi Qaydası”na edilən dəyişikliklərdən sonra hamiləliyə və doğuma görə müavinətin hesablanması və ödənilməsi ilə bağlı bir sıra yeni tələblər müəyyənləşdirilib. AZE Finance xəbər verir ki, dəyişikliklərin əsas məqamlarını iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edib.
Qaydanın 3.1-ci maddəsinə əsasən, sığortaolunanlara hamiləliyə və doğuma görə müavinət sığortaedən tərəfindən Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sisteminin (MEİS) “Əmək və məşğulluq” altsisteminə (ƏMAS) hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyət əmri daxil edildikdən sonra həmin sistemdən əldə olunan məlumatlar əsasında təyin edilir.
Bu tələbdən aydın olur ki, müavinətin təyin edilməsi üçün əsas ilkin addım işəgötürənin müvafiq məzuniyyət əmrini ƏMAS sisteminə daxil etməsidir. Müavinətin hesablanması isə sistemdə mövcud olan məlumatlar əsasında aparılır.
Əmək Məcəlləsinin 85-ci maddəsinin 1-1-ci hissəsinə əsasən, elektron formada bağlanmış əmək müqavilələrinin, həmin müqavilələrə edilən dəyişikliklərin, müqavilələrlə bağlı verilmiş əmrlərin, sərəncamların və qərarların, eləcə də digər müvafiq sənədlərin uçotu elektron informasiya sistemi vasitəsilə həyata keçirilir.
ƏMAS altsistemində sosial məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi üçün ayrıca bölmə mövcuddur. Buna baxmayaraq, bəzi hallarda məzuniyyət əmri kağız formada hazırlanaraq dövlət qurumuna təqdim edilirdi. Yeni yanaşmaya əsasən isə ilk növbədə məzuniyyət əmrinin ƏMAS sistemində rəsmiləşdirilməsi tələb olunur. Əvvəlki dövrlərdə istifadə olunan müavinət komissiyasının protokoluna artıq ehtiyac qalmır.
Qaydanın 3.2-ci bəndində hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətin digər məzuniyyət növləri ilə üst-üstə düşməsi məsələsinə də aydınlıq gətirilir. Belə ki, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyət əsas və əlavə əmək məzuniyyətləri, qismən ödənişli sosial məzuniyyət və ya ödənişsiz məzuniyyət dövrünə təsadüf etdikdə, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətə düşən bütün təqvim günləri üçün müavinət ödənilir.
Başqa sözlə, hamiləliyə və doğuma görə məzuniyyətin digər məzuniyyət növləri ilə üst-üstə düşməsi həmin dövr üzrə müavinət hüququnu aradan qaldırmır.
Burada əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi ilə bağlı qaydalardan fərqli yanaşmanın tətbiq olunduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Belə ki, işçi ödənişsiz məzuniyyət, təhsil, yaradıcılıq və qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövründə əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdikdə, müəyyən hallarda müavinət hesablanmır.
Qaydanın 3.3-cü bəndinə əsasən, hamiləliyə və doğuma görə müavinətin aylıq məbləği müəyyən edilmiş hesablama qaydaları əsasında hesablanır, lakin onun aylıq məbləği “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 6-1-ci maddəsinə uyğun olaraq əmək pensiyasının minimum məbləğinin 25 mislindən çox ola bilməz.
Beləliklə, hamiləliyə və doğuma görə müavinət ümumi hesablama qaydası əsasında müəyyən edilir, lakin aylıq ödəniş üçün maksimum hədd tətbiq olunur.
Xatırladaq ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 6-1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyasının minimum məbləği 2025-ci il fevralın 1-dən 320 manat müəyyən edilib. Bu göstərici nəzərə alındıqda, hamiləliyə və doğuma görə müavinətin aylıq maksimum məbləği 8 000 manat təşkil edir.
Qaydanın 3.4-cü bəndində isə müavinətin hesablanması və ödənilməsi ilə bağlı əsas mexanizm müəyyənləşdirilib. Hamiləliyə və doğuma görə müavinət müvafiq bəndlərdə nəzərdə tutulan şərtlər nəzərə alınmaqla hesablanır və 100 faiz məbləğində ödənilir.
Bu müddəanı əsas məqamlar üzrə belə ümumiləşdirmək olar:
Müavinətin hesablanması əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi ilə bağlı tətbiq olunan hesablama mexanizminə əsaslanır.
Əvvəlki ardıcıl 4 rüb üzrə əmək fəaliyyəti olmadıqda, müavinətin minimum əməkhaqqı əsasında hesablanması qaydası tətbiq edilir.
Qismən ödənişli sosial məzuniyyətdə olan işçi növbəti övladını dünyaya gətirdikdə və sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdən əvvəlki ardıcıl 4 rüb ərzində qismən ödənişli sosial məzuniyyətdə olduqda, müavinətin hesablanması minimum əməkhaqqı əsasında həyata keçirilir.
Bundan başqa:
Əsas və əlavə iş yerləri üzrə müvafiq qaydalar tətbiq edilir;
Müavinətin hesablanması zamanı çıxılan günlərlə bağlı tələblər nəzərə alınır;
Müəyyən hallarda 180 gün ərzində yenidən hesablama mexanizmindən istifadə edilə bilər.
Qaydanın 3.5-ci maddəsi isə muzdlu işçi cəlb etməyən sığortaolunanlarla, xüsusilə fərdi sahibkarlarla bağlı xüsusi tələbləri müəyyən edir.
Bu maddəyə əsasən, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərə cavab verən və muzdlu işçi cəlb etməyən sığortaolunanlara hamiləliyə və doğuma görə müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövrü əhatə edən hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra müəyyən edilmiş formada müraciət əsasında təyin edilir və ödənilir.
Fərdi sahibkarların müavinət hüququnun yaranması üçün bir sıra əlavə şərtlər mövcuddur. Belə ki, sığorta hadisəsinin baş verdiyi aydan əvvəlki son 4 rübün ən azı 6 ayında məcburi dövlət sosial sığorta haqqı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məbləğdə ödənilməlidir.
Bundan əlavə, sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə borcun olmaması tələb edilir. Eyni zamanda, fərdi sahibkarın fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılmalıdır.
Bu qayda muzdlu işçi çalışdırmayan fərdi sahibkarlara şamil olunur və onların hamiləliyə və doğuma görə müavinət almaq hüququnun yaranması üçün əlavə şərtlər müəyyənləşdirir.
Fərdi sahibkarlar üçün müavinətin proaktiv qaydada təyin edilməsi nəzərdə tutulmayıb. Bunun üçün sahibkar müəyyən edilmiş formada, yəni Qaydanın 1 nömrəli Əlavəsinə uyğun olaraq müraciət etməlidir. Müraciətin təmin olunması isə yalnız 3.5-ci maddədə göstərilən şərtlərin yerinə yetirildiyi halda mümkündür.
Həmçinin qadın fərdi sahibkara hamiləliyə və doğuma görə müavinət təyin edildiyi halda, həmin dövrdə sahibkarlıq və ya qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq mümkün deyil. Bu səbəbdən müvafiq vergi ödəyicisinin fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması tələb olunur.
Beləliklə, yeni qaydalar hamiləliyə və doğuma görə müavinətin təyin edilməsi prosesində elektron məlumatların əsas götürülməsini, ƏMAS sistemində məzuniyyət əmrinin düzgün rəsmiləşdirilməsini və müavinətin hesablanması zamanı müəyyən edilmiş şərtlərə riayət olunmasını nəzərdə tutur. Xüsusilə fərdi sahibkarlar üçün isə sosial sığorta ödənişləri, borcun olmaması və fəaliyyətin müvəqqəti dayandırılması kimi əlavə tələblər müəyyən edilir.