tr
Girişimcilik ortamında sürdürülebilir iş çözümlerine geçiş
Girişimcilik ortamında sürdürülebilir iş çözümlerine geçiş
Yaşıl iqtisadiyyata keçidin təmin edilməsi üçün əlverişli ekosistemin yaradılması mühüm şərtdir. Bu ekosistem dövlət, biznes və cəmiyyətin fəaliyyətini əhatə edir. Bu istiqamətdə ekoloji, sosial və korporativ idarəetmə (ESG) prinsiplərinin tətbiqi xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Sosial məsuliyyət və etik prinsiplər
Sosial məsuliyyətli investisiya konsepsiyası 1970-80-ci illərdə yaranmağa başladı. İnvestorlar sərmayə barədə düşünərkən yalnız maliyyə göstəricilərini deyil, həm də şirkətlərin sosial və etik davranışlarını nəzərə almağa başladılar. BMT-nin 1987-ci ildə nəşr etdiyi “Brundtland Hesabatı” dayanıqlı inkişaf anlayışını populyarlaşdırdı. 1990-cı illərdə isə bu tendensiya bir qədər də geniş yayıldı. Bu dövrdə ətraf mühitin qorunması, sosial ədalət və iqtisadi inkişafın birgə təminatı üçün çağırışlar gücləndi.
2004-cü ildə BMT-nin Maliyyə Sektorunun Dayanıqlılığı üzrə Prinsiplər Qrupunun təşəbbüsü ilə hazırlanmış “Qayğı göstərənlər qalib gəlir” (“Who Cares Wins”) hesabatında ESG termini ilk dəfə sistemli şəkildə işlənib təqdim olundu. Bu sənəd göstərirdi ki, şirkətlərin və investorlarn ESG meyarlarını tətbiq etməsi həm biznes, həm də cəmiyyət üçün faydalıdır. BMT-nin 2006-cı ildə “Məsuliyyətli investisiyalar üçün prinsiplər” (“Principles for Responsible Investment” (PRI)) təşəbbüsünü yaratması ESG-nin qlobal miqyasda tanınmasına və investisiya qərarlarında tətbiqinə təkan verdi. Beləliklə, dünyada ESG standartları və hesabatlılığı ilə bağlı çoxsaylı təşəbbüslər, qaydalar və normativlər formalaşdı. İllər keçdikcə ESG-nin qlobal miqyasda daha geniş formada tətbiq edilməsinə başlanıldı.
ESG standartları şirkətlər, investorlar və cəmiyyət üçün faydalıdır
ESG meyarlarına riayət edən şirkətlər ekoloji, sosial və idarəetmə ilə bağlı riskləri daha yaxşı idarə edir. Bu, ətraf mühitlə bağlı hüquqi mübahisələrin və reputasiya zərərlərinin qarşısını almağa kömək edir. Müsbət reputasiya müştərilərlə tərəfdaşlığın güclənməsini təmin edir.
ESG standartları əməyin səmərəli təşkilini də əhatə etdiyi üçün işçilərin hüquqlarına və rifahına diqqət göstərən şirkətlərdə əməkdaşların motivasiyası və məhsuldarlığı yüksəlir. ESG faktorlarına önəm verən şirkətlər daha sabit və davamlı gəlir təqdim edə bilirlər. Belə şirkətlər karbon izi, su istifadəsi və tullantıların azaldılması kimi məsələlərə diqqət göstərirlər. Həmçinin, iş yerlərində ədalətli əmək şəraiti, gender bərabərliyi və insan hüquqlarının qorunması təşviq olunur. ESG prinsipləri şəffaflığın artmasına, iqtisadiyyatın “ağarma”sına və sosial məsuliyyət anlayışının güclənməsinə təsir edir.
Azərbaycanda ESG-nin təşviqi: stimullaşdırıcı tədbirlər
Beynəlxalq sosial məsuliyyət prinsiplərinə sadiqlik nümayiş etdirərək dayanıqlı inkişaf proseslərinin fəal iştirakçılarından olan ölkəmizdə də ESG standartlarının tətbiqi diqqətdə saxlanılır. Bunun üçün dayanıqlı biznes təcrübələrinin tətbiqi stimullaşdırılır. Xüsusilə ESG prinsiplərinin komponentləri üzrə verilmiş vergi güzəştləri bu baxımdan önəmlidir. Yaşıl iqtisadiyyatın dəstəklənməsi məqsədilə bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilməklə elektrik enerjisi istehsalı layihələrinə vergi təşviqlərinin verilməsi, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillərin idxalının ƏDV-dən azad edilməsi təmin edilib. Bu baxımdan elektrik və hibrid avtomobillər üçün vergi güzəştləri, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillər üçün enerji doldurucularına tətbiq olunan güzəştlər, investisiya təşviqi sənədi üzrə təşviqlər, köhnə maşınların ölkəyə idxalı zamanı aksiz vergisinin yüksəldici əmsalla tətbiqi və s. həyata keçirilir. Bundan başqa, vergi qanunvericiliyində sosial məsələlər üzrə də çoxsaylı güzəştlər mövcuddur. Həssas qruplardan olan işçilər üçün bir sıra güzəşt və əlavə təminatlar nəzərdə tutulub. Əlilliyi olan şəxslərin öz bacarıqları və yaradıcılıqları ilə məşğul olmalarını təşviq etmək, onların iqtisadi fəaliyyətini stimullaşdırmaq məqsədilə Vergi Məcəlləsinə və “Sosial sığorta haqqında” Qanuna dəyişikliklər edilib. Bununla da əlilliyi olan şəxslərə münasibətdə vergi inzibatçılığı sadələşdirilib. Sosial vergi güzəştləri inklüziv cəmiyyəti inkişaf etdirmək üçün ESG məqsədlərinə uyğunlaşaraq, maliyyə imkanlarına çıxışı artırır. Beləliklə, ESG standartları daha sağlam mühit, inklüziv cəmiyyət və təkmilləşdirilmiş idarəetmə mexanizmlərini təşviq etməklə sağlam gələcəyə, dayanıqlı maliyyə axınlarına və sosial rifaha faydalarla səciyyələnir.
Yaşıl iqtisadiyyata keçidin təmin edilməsi üçün əlverişli ekosistemin yaradılması mühüm şərtdir. Bu ekosistem dövlət, biznes və cəmiyyətin fəaliyyətini əhatə edir. Bu istiqamətdə ekoloji, sosial və korporativ idarəetmə (ESG) prinsiplərinin tətbiqi xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Sosial məsuliyyət və etik prinsiplər
Sosial məsuliyyətli investisiya konsepsiyası 1970-80-ci illərdə yaranmağa başladı. İnvestorlar sərmayə barədə düşünərkən yalnız maliyyə göstəricilərini deyil, həm də şirkətlərin sosial və etik davranışlarını nəzərə almağa başladılar. BMT-nin 1987-ci ildə nəşr etdiyi “Brundtland Hesabatı” dayanıqlı inkişaf anlayışını populyarlaşdırdı. 1990-cı illərdə isə bu tendensiya bir qədər də geniş yayıldı. Bu dövrdə ətraf mühitin qorunması, sosial ədalət və iqtisadi inkişafın birgə təminatı üçün çağırışlar gücləndi.
2004-cü ildə BMT-nin Maliyyə Sektorunun Dayanıqlılığı üzrə Prinsiplər Qrupunun təşəbbüsü ilə hazırlanmış “Qayğı göstərənlər qalib gəlir” (“Who Cares Wins”) hesabatında ESG termini ilk dəfə sistemli şəkildə işlənib təqdim olundu. Bu sənəd göstərirdi ki, şirkətlərin və investorlarn ESG meyarlarını tətbiq etməsi həm biznes, həm də cəmiyyət üçün faydalıdır. BMT-nin 2006-cı ildə “Məsuliyyətli investisiyalar üçün prinsiplər” (“Principles for Responsible Investment” (PRI)) təşəbbüsünü yaratması ESG-nin qlobal miqyasda tanınmasına və investisiya qərarlarında tətbiqinə təkan verdi. Beləliklə, dünyada ESG standartları və hesabatlılığı ilə bağlı çoxsaylı təşəbbüslər, qaydalar və normativlər formalaşdı. İllər keçdikcə ESG-nin qlobal miqyasda daha geniş formada tətbiq edilməsinə başlanıldı.
ESG standartları şirkətlər, investorlar və cəmiyyət üçün faydalıdır
ESG meyarlarına riayət edən şirkətlər ekoloji, sosial və idarəetmə ilə bağlı riskləri daha yaxşı idarə edir. Bu, ətraf mühitlə bağlı hüquqi mübahisələrin və reputasiya zərərlərinin qarşısını almağa kömək edir. Müsbət reputasiya müştərilərlə tərəfdaşlığın güclənməsini təmin edir.
ESG standartları əməyin səmərəli təşkilini də əhatə etdiyi üçün işçilərin hüquqlarına və rifahına diqqət göstərən şirkətlərdə əməkdaşların motivasiyası və məhsuldarlığı yüksəlir. ESG faktorlarına önəm verən şirkətlər daha sabit və davamlı gəlir təqdim edə bilirlər. Belə şirkətlər karbon izi, su istifadəsi və tullantıların azaldılması kimi məsələlərə diqqət göstərirlər. Həmçinin, iş yerlərində ədalətli əmək şəraiti, gender bərabərliyi və insan hüquqlarının qorunması təşviq olunur. ESG prinsipləri şəffaflığın artmasına, iqtisadiyyatın “ağarma”sına və sosial məsuliyyət anlayışının güclənməsinə təsir edir.
Azərbaycanda ESG-nin təşviqi: stimullaşdırıcı tədbirlər
Beynəlxalq sosial məsuliyyət prinsiplərinə sadiqlik nümayiş etdirərək dayanıqlı inkişaf proseslərinin fəal iştirakçılarından olan ölkəmizdə də ESG standartlarının tətbiqi diqqətdə saxlanılır. Bunun üçün dayanıqlı biznes təcrübələrinin tətbiqi stimullaşdırılır. Xüsusilə ESG prinsiplərinin komponentləri üzrə verilmiş vergi güzəştləri bu baxımdan önəmlidir. Yaşıl iqtisadiyyatın dəstəklənməsi məqsədilə bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilməklə elektrik enerjisi istehsalı layihələrinə vergi təşviqlərinin verilməsi, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillərin idxalının ƏDV-dən azad edilməsi təmin edilib. Bu baxımdan elektrik və hibrid avtomobillər üçün vergi güzəştləri, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillər üçün enerji doldurucularına tətbiq olunan güzəştlər, investisiya təşviqi sənədi üzrə təşviqlər, köhnə maşınların ölkəyə idxalı zamanı aksiz vergisinin yüksəldici əmsalla tətbiqi və s. həyata keçirilir. Bundan başqa, vergi qanunvericiliyində sosial məsələlər üzrə də çoxsaylı güzəştlər mövcuddur. Həssas qruplardan olan işçilər üçün bir sıra güzəşt və əlavə təminatlar nəzərdə tutulub. Əlilliyi olan şəxslərin öz bacarıqları və yaradıcılıqları ilə məşğul olmalarını təşviq etmək, onların iqtisadi fəaliyyətini stimullaşdırmaq məqsədilə Vergi Məcəlləsinə və “Sosial sığorta haqqında” Qanuna dəyişikliklər edilib. Bununla da əlilliyi olan şəxslərə münasibətdə vergi inzibatçılığı sadələşdirilib. Sosial vergi güzəştləri inklüziv cəmiyyəti inkişaf etdirmək üçün ESG məqsədlərinə uyğunlaşaraq, maliyyə imkanlarına çıxışı artırır. Beləliklə, ESG standartları daha sağlam mühit, inklüziv cəmiyyət və təkmilləşdirilmiş idarəetmə mexanizmlərini təşviq etməklə sağlam gələcəyə, dayanıqlı maliyyə axınlarına və sosial rifaha faydalarla səciyyələnir.