tr
Hangi durumlarda zorla çalıştırmaya izin verilir?
Hangi durumlarda zorla çalıştırmaya izin verilir?
Uzman Nüsret Halilov’un Yorumu. Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası’nda belirlenen temel hak ve yükümlülüklerden biri de 35. maddede yer alan çalışma hakkıdır. Bu maddeye göre, emek bireysel ve toplumsal refahın temelidir. Herkes, çalışma yeteneğine dayanarak faaliyet türünü, mesleğini, uğraşını ve iş yerini serbestçe seçme hakkına sahiptir. Hiç kimse zorla çalıştırılamaz.
İş Kanunu’nun 17. maddesi zorla çalıştırmanın yasaklanmasını düzenler. Herhangi bir yöntemle veya tehdit yoluyla, ayrıca iş sözleşmesinin feshedileceği korkusuyla işçiyi görev tanımına girmeyen bir işi (hizmeti) yapmaya zorlamak yasaktır. İşçiyi zorla çalıştıran kişiler yasalar çerçevesinde sorumlu tutulurlar. Azerbaycan Cumhuriyeti İdari Suçlar Kanunu’nun 193. maddesine göre, işçiyi iş sözleşmesinin feshedileceği veya toplu sözleşmede belirtilen haklardan mahrum kalacağı tehdidiyle görev tanımına girmeyen bir işi yapmaya zorlayan kişilere 1.000 ila 2.000 manat arasında para cezası uygulanır.
Ayrıca, Ceza Kanunu’nun 144-1. maddesi insan ticaretine ilişkin sorumluluğu düzenler. Bu maddeye göre, insan ticareti; zor kullanma veya zor kullanma tehdidiyle, tehdit, aldatma, hile, zayıf durumdan yararlanma ya da bir kişiyi kontrol edenin rızasını elde etmek amacıyla maddi veya başka çıkarlar sağlama yoluyla bir kişinin istismar edilmek üzere temin edilmesi, taşınması, gizlenmesi, devredilmesi veya alınmasıdır.
Bu maddede “insanın istismarı” terimi, zorla çalıştırma (hizmet), cinsel istismar, kölelik, köleliğe benzer uygulamalar, insan organlarının veya dokularının yasadışı alınması, yasa dışı biyomedikal araştırmalar yapılması, kadının taşıyıcı anne olarak kullanılması ve yasa dışı veya suç teşkil eden faaliyetlere dahil edilmesini kapsar. Cezanın sınırları aynı maddede belirtilmiştir.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 25 Haziran 1957’de Cenevre’de kabul ettiği “Zorla Çalıştırmanın Kaldırılması Hakkında” 105 No’lu Sözleşme, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin 24 Mart 2000 tarihli 847-IQ sayılı Kanunu ile onaylanmıştır. Bu sözleşmeyi onaylayan her üye ülke, zorunlu veya zorla çalıştırmayı ortadan kaldırmayı taahhüt eder.
Zorla çalıştırmaya sadece yasada belirtilen durumlarda izin verilir:
— Mahkeme kararlarının yürürlüğe girmesinden sonra, ilgili devlet kurumlarının denetimi altında yapılan işlerde;
— Askerlik hizmeti sırasında yetkili kişilerin emirlerinin yerine getirilmesiyle ilgili durumlarda;
— Olağanüstü hal veya savaş hali sırasında vatandaşlara gerekli işlerin yaptırılması durumlarında.
Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası’nın 35. maddesine göre de belirli durumlarda zorla çalıştırmaya izin verilebilir. Ancak bu, yalnızca mahkeme kararlarının icrası, olağanüstü hal, savaş hali veya askerlik hizmeti sırasında verilen yasal emirlerin yerine getirilmesi durumunda geçerlidir. Bu tür durumlar yasayla sıkı şekilde sınırlandırılmıştır ve yalnızca herkesin haklarının korunması koşuluyla uygulanabilir.
İş Kanunu’nun 17. maddesine göre, yukarıda belirtilen durumlar dışında zorla çalıştırma kesinlikle yasaktır. Hiç kimse, çalışma ilişkisi kurmak istemediği sürece iş sözleşmesi yapmaya zorlanamaz.
Uzman Nüsret Halilov’un Yorumu. Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası’nda belirlenen temel hak ve yükümlülüklerden biri de 35. maddede yer alan çalışma hakkıdır. Bu maddeye göre, emek bireysel ve toplumsal refahın temelidir. Herkes, çalışma yeteneğine dayanarak faaliyet türünü, mesleğini, uğraşını ve iş yerini serbestçe seçme hakkına sahiptir. Hiç kimse zorla çalıştırılamaz.
İş Kanunu’nun 17. maddesi zorla çalıştırmanın yasaklanmasını düzenler. Herhangi bir yöntemle veya tehdit yoluyla, ayrıca iş sözleşmesinin feshedileceği korkusuyla işçiyi görev tanımına girmeyen bir işi (hizmeti) yapmaya zorlamak yasaktır. İşçiyi zorla çalıştıran kişiler yasalar çerçevesinde sorumlu tutulurlar. Azerbaycan Cumhuriyeti İdari Suçlar Kanunu’nun 193. maddesine göre, işçiyi iş sözleşmesinin feshedileceği veya toplu sözleşmede belirtilen haklardan mahrum kalacağı tehdidiyle görev tanımına girmeyen bir işi yapmaya zorlayan kişilere 1.000 ila 2.000 manat arasında para cezası uygulanır.
Ayrıca, Ceza Kanunu’nun 144-1. maddesi insan ticaretine ilişkin sorumluluğu düzenler. Bu maddeye göre, insan ticareti; zor kullanma veya zor kullanma tehdidiyle, tehdit, aldatma, hile, zayıf durumdan yararlanma ya da bir kişiyi kontrol edenin rızasını elde etmek amacıyla maddi veya başka çıkarlar sağlama yoluyla bir kişinin istismar edilmek üzere temin edilmesi, taşınması, gizlenmesi, devredilmesi veya alınmasıdır.
Bu maddede “insanın istismarı” terimi, zorla çalıştırma (hizmet), cinsel istismar, kölelik, köleliğe benzer uygulamalar, insan organlarının veya dokularının yasadışı alınması, yasa dışı biyomedikal araştırmalar yapılması, kadının taşıyıcı anne olarak kullanılması ve yasa dışı veya suç teşkil eden faaliyetlere dahil edilmesini kapsar. Cezanın sınırları aynı maddede belirtilmiştir.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 25 Haziran 1957’de Cenevre’de kabul ettiği “Zorla Çalıştırmanın Kaldırılması Hakkında” 105 No’lu Sözleşme, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin 24 Mart 2000 tarihli 847-IQ sayılı Kanunu ile onaylanmıştır. Bu sözleşmeyi onaylayan her üye ülke, zorunlu veya zorla çalıştırmayı ortadan kaldırmayı taahhüt eder.
Zorla çalıştırmaya sadece yasada belirtilen durumlarda izin verilir:
— Mahkeme kararlarının yürürlüğe girmesinden sonra, ilgili devlet kurumlarının denetimi altında yapılan işlerde;
— Askerlik hizmeti sırasında yetkili kişilerin emirlerinin yerine getirilmesiyle ilgili durumlarda;
— Olağanüstü hal veya savaş hali sırasında vatandaşlara gerekli işlerin yaptırılması durumlarında.
Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası’nın 35. maddesine göre de belirli durumlarda zorla çalıştırmaya izin verilebilir. Ancak bu, yalnızca mahkeme kararlarının icrası, olağanüstü hal, savaş hali veya askerlik hizmeti sırasında verilen yasal emirlerin yerine getirilmesi durumunda geçerlidir. Bu tür durumlar yasayla sıkı şekilde sınırlandırılmıştır ve yalnızca herkesin haklarının korunması koşuluyla uygulanabilir.
İş Kanunu’nun 17. maddesine göre, yukarıda belirtilen durumlar dışında zorla çalıştırma kesinlikle yasaktır. Hiç kimse, çalışma ilişkisi kurmak istemediği sürece iş sözleşmesi yapmaya zorlanamaz.