tr
Neden emtiasız işlemle ilgili yaklaşım değiştirildi?
Neden emtiasız işlemle ilgili yaklaşım değiştirildi?
Son değişikliğe kadar Vergi Kanununun 13.2.81. maddesine göre “emtiasız işlem”, vergi denetimi sırasında tespit edilen, başka bir işlemi gizlemek amacıyla veya bu amaç olmaksızın gerçekleştirilen ve fiilen mal teslimi, iş ifası ya da hizmet sunumu olmaksızın kâr (gelir) elde etmek amacıyla resmileştirilen işlemler olarak kabul edilmekteydi. Yapılan yeni değişiklikle birlikte, muvazaalı ve/veya sahte sözleşmeler çerçevesinde gerçekleştirilen işlemler de emtiasız işlem sayılacaktır. Konuyu uzman Anar Bayramov değerlendirmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Medeni Kanunu’nun 340. maddesi – “Muvazaalı ve sahte sözleşmelerin geçersizliği” – bu kavramlara açıklık getirmektedir. 340.1. maddeye göre muvazaalı sözleşme, hukuki sonuç doğurma niyeti olmaksızın yalnızca görünüşte yapılan sözleşmedir ve hükümsüzdür. 340.2. maddeye göre ise sahte sözleşme, başka bir sözleşmeyi gizlemek amacıyla yapılan sözleşmedir. Muvazaalı sözleşme gibi sahte sözleşme de hükümsüzdür. Ayrıca maddede, sahte sözleşmeye, niteliği dikkate alınarak tarafların gerçekte amaçladıkları sözleşmeye ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmektedir.
Mal teslimine ilişkin muvazaalı ve sahte sözleşmelere örnekler:
Örnek 1: Vergi mükellefi 300.000 manat tutarında malı karşı tarafa teslim etmiş gibi göstermesine rağmen, fiilen herhangi bir teslim gerçekleşmez. Amaç, mükellefin varlıklarını yapay biçimde azaltmaktır. Oysa söz konusu mallar gerçekte mükellefin mülkiyetinde kalmaktadır.
Örnek 2: Vergi mükellefi 300.000 manat tutarındaki malı karşı tarafa teslim etmiş gibi gösterir; ancak gerçekte satış sözleşmesi yerine saklama ya da kira sözleşmesi düzenlenir. Amaç, sahte sözleşme yoluyla bu malların satışı nedeniyle doğacak vergi yükümlülüğünün oluşmasını engellemektir.
Belirtmek gerekir ki, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 28 Temmuz 2020 tarihli ve 265 sayılı Kararı ile Vergi Məcəlləsi’nin 13.2.81. maddesi uyarınca emtiasız işlem gerçekleştiren mükellefler riskli vergi mükellefi olarak kabul edilmektedir.
Son değişikliğe kadar Vergi Kanununun 13.2.81. maddesine göre “emtiasız işlem”, vergi denetimi sırasında tespit edilen, başka bir işlemi gizlemek amacıyla veya bu amaç olmaksızın gerçekleştirilen ve fiilen mal teslimi, iş ifası ya da hizmet sunumu olmaksızın kâr (gelir) elde etmek amacıyla resmileştirilen işlemler olarak kabul edilmekteydi. Yapılan yeni değişiklikle birlikte, muvazaalı ve/veya sahte sözleşmeler çerçevesinde gerçekleştirilen işlemler de emtiasız işlem sayılacaktır. Konuyu uzman Anar Bayramov değerlendirmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Medeni Kanunu’nun 340. maddesi – “Muvazaalı ve sahte sözleşmelerin geçersizliği” – bu kavramlara açıklık getirmektedir. 340.1. maddeye göre muvazaalı sözleşme, hukuki sonuç doğurma niyeti olmaksızın yalnızca görünüşte yapılan sözleşmedir ve hükümsüzdür. 340.2. maddeye göre ise sahte sözleşme, başka bir sözleşmeyi gizlemek amacıyla yapılan sözleşmedir. Muvazaalı sözleşme gibi sahte sözleşme de hükümsüzdür. Ayrıca maddede, sahte sözleşmeye, niteliği dikkate alınarak tarafların gerçekte amaçladıkları sözleşmeye ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmektedir.
Mal teslimine ilişkin muvazaalı ve sahte sözleşmelere örnekler:
Örnek 1: Vergi mükellefi 300.000 manat tutarında malı karşı tarafa teslim etmiş gibi göstermesine rağmen, fiilen herhangi bir teslim gerçekleşmez. Amaç, mükellefin varlıklarını yapay biçimde azaltmaktır. Oysa söz konusu mallar gerçekte mükellefin mülkiyetinde kalmaktadır.
Örnek 2: Vergi mükellefi 300.000 manat tutarındaki malı karşı tarafa teslim etmiş gibi gösterir; ancak gerçekte satış sözleşmesi yerine saklama ya da kira sözleşmesi düzenlenir. Amaç, sahte sözleşme yoluyla bu malların satışı nedeniyle doğacak vergi yükümlülüğünün oluşmasını engellemektir.
Belirtmek gerekir ki, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 28 Temmuz 2020 tarihli ve 265 sayılı Kararı ile Vergi Məcəlləsi’nin 13.2.81. maddesi uyarınca emtiasız işlem gerçekleştiren mükellefler riskli vergi mükellefi olarak kabul edilmektedir.