Yeni kurala göre izin ücreti nasıl hesaplanmalıdır? — RESMÎ

Yeni kurala göre izin ücreti nasıl hesaplanmalıdır? — RESMÎ



İzin süresi için ortalama ücret, İş Kanunu’nun 140’ıncı maddesinin gerekleri dikkate alınarak hesaplanmalıdır. Bu konuda Çalışma ve Nüfusun Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından açıklama yapılmıştır.

Açıklamada, çalışana iznin verildiği aydan önceki 12 takvim ayına ait ücretlerin toplandığı, elde edilen tutarın 12’ye bölünmesiyle ortalama aylık ücretin belirlendiği belirtilmiştir. Belirlenen tutar 30,4’e bölünerek günlük ücret hesaplanır ve bu tutar izin süresinin takvim günleri sayısı ile çarpılır. İzin öncesindeki 12 takvim ayı için hesaplama yapılırken; kısmen ücretli sosyal izin, çalışanın kendi isteği dışında verilen ücretsiz izin veya çalışanın kusuru olmaksızın ortaya çıkan duruş (boşta kalma) nedenleriyle çalışılmayan ya da tam çalışılmayan aylar, en yakın tam çalışılmış takvim ayları ile değiştirilir. İzin süresi için hesaplanan ortalama ücret tutarı, Kanun’un 111’inci maddesine göre çalışanın son ücretinden az olmamalıdır. Son ücret denildiğinde, çalışanın izne çıktığı tarihte yürürlükte olan iş sözleşmesinde belirlenen ücret kastedilmektedir.

Hangi gelirler dikkate alınır, hangileri alınmaz?

- Bakanlığın açıklamasına göre, izin süresi için ortalama ücretin hesaplanması sırasında dikkate alınan ve alınmayan ödemelerin kapsamlı listesi, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 25 Ağustos 1999 tarihli ve 137 sayılı Kararı ile onaylanmıştır. İzin süresi için ortalama ücretin hesaplanmasında dikkate alınan ödemeler şunlardır:

- fiilen çalışılan süreye ilişkin tarife (görev) ücreti;

- işletme, kurum ve kuruluşlarda yürürlükte olan ücretlendirme sistemlerine göre ödenen primler ile Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın 24 Ağustos 2002 tarihli ve 774 sayılı Kararı ile onaylanan “Devlet Memurlarının Ödüllendirilmesinin Türleri ve Usulleri Hakkında Yönetmelik”te öngörülen toplu ve bireysel primler;

- tazminat ve teşvik niteliği taşıyan sürekli katsayılar ve ek ödemeler (ağır ve zararlı çalışma koşulları, iklim şartları nedeniyle elverişsiz iş yerleri, gece çalışması ve çok vardiyalı çalışma düzeni, meslek (görev) birleştirme, akademik derece, fahri unvan, hizmet süresi, kıdem yılları, uzmanlık derecesi, yetki kullanımı, özel rütbe maaşı (ek ödemesi) vb.) ile Azerbaycan Cumhuriyeti yürütme organlarının üst düzey yöneticileri ve şehir (ilçe) icra başkanlarının yetkilerinin icrası ile ilgili temsil giderlerinin karşılanması için verilen ek parasal ödemeler;

- çocuğun emzirilmesi için verilen molaların ücreti;

- saha, susuz ve yüksek dağlık bölgelerde çalışma için katsayılara göre ek ödemeler;

- fazla mesai saatlerinin ücreti;

- dinlenme günlerinde, oy verme günlerinde, iş günü sayılmayan bayram ve ulusal yas günlerinde yapılan çalışmalar için ödemeler;

- çalışanın kusuru olmaksızın kusurlu (kullanılamaz) ürün üretimi, iş durması, üretim normlarının yerine getirilememesi, soğuk ve sıcak hava koşulları nedeniyle verilen molalar ve işin durdurulmasına ilişkin ödemeler;

- geçici vekâlet (yerine bakma) ödemeleri;

- mevzuatta öngörülen, çalışanların iş yerlerinin ve ortalama ücretlerinin korunduğu, önceki ücret ile yeni iş yerindeki ücret arasındaki farkın ödendiği veya önceki görevine (mesleğine) ait ücretin korunduğu hallerde yapılan ödemeler;

- zorunlu işten uzak kalma dönemine ilişkin ödemeler;

- iş, eğitim ve yaratıcı izin dönemlerinde korunan ortalama ücret;

- geçici iş göremezlik, hamilelik ve doğum yardımları;

- gazete, dergi, yayınevi, radyo ve televizyon ile haber ajanslarının kadrolarında bulunan edebî çalışanlara edebiyat telif fonlarından ödenen telif ücretleri ile sürekli nitelik taşıyan yazar, sanatçı telifleri ve sahneleme ücretleri.

- Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan listede, izin süresi için ortalama ücretin hesaplanmasında dikkate alınmayan ödemeler ise şunlardır:

- tek seferlik nitelik taşıyan tüm ek prim türleri ile yıldönümü, bayram, doğum günü ve benzeri durumlarda verilen teşvik ödemeleri (primler dâhil);

- çalışanın kendi görev tanımına girmeyen ayrı ayrı talimatların yerine getirilmesi karşılığında yapılan ödemeler;

- iş araçları, ekipmanları ve diğer eşyaların amortismanı için ödenen parasal karşılıklar;

- maddi yardım şeklinde yapılan çeşitli ödemeler;

- yolluk ve görev harcırahları, saha giderleri, sürekli seyahat halinde çalışanlara veya işi gidiş-geliş ya da gezici nitelik taşıyan çalışanlara ödenen ekler, doğrudan inşaatta çalışanlar için seyyar iş ödeneği ve vardiya (rotasyon) usulü çalışma ekleri;

- bazı çalışanlara ücretsiz sağlanan konut, коммунal giderler, yakıt ve ulaşım biletlerinin bedeli veya bunların tazminatı;

- çalışanlara verilen iş kıyafetleri, iş ayakkabıları ve diğer kişisel koruyucu donanımların, sabun ve diğer temizlik malzemelerinin, süt ve tedavi-önleyici gıdaların bedeli;

- mevzuatta öngörülen hallerde ücretsiz yiyeceklerin bedeli (ücretsiz toplu yemekler, işletmenin kârı hesabına çalışanlara ücretsiz veya indirimli verilen yemekler);

- sanatoryum ve dinlenme tesislerine verilen kuponların bedeli;

- başka bir bölgeye nakil veya taşınma halinde konut kirası ve eşya taşıma giderlerinin karşılanması;

- üretimden tam veya kısmi ayrılmak suretiyle eğitime gönderilen çalışanlara işletme ve kuruluşlarca ödenen burslar;

- yarışma, inceleme ve müsabaka kazananlarına verilen para ödülleri;

- yüksek veya orta ihtisas eğitim kurumlarını bitiren genç uzmanlara izin döneminde işletme, kurum ve kuruluşlar hesabına ödenen yardımlar;

- medeni hukuk sözleşmeleri kapsamında yapılan işler için ödemeler;

- kullanılmamış yıllık izinler için ödenen tazminatlar.

- Bir yenilik daha: ödeme zamanı değişti

- İş Kanunu’na yapılan değişikliklerden biri de izin süresi için ortalama ücretin ödenme zamanının yeniden belirlenmesiyle ilgilidir. Bakanlık, son değişiklikten önce Kanun’un 140’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasına göre izin ücreti en geç iznin başlamasından 3 gün önce ödenmeliydi. Ancak uygulamada bazı durumlarda işverenlerin bu kurala uyması mümkün olmuyor ve izin ücretini 3 gün önceden ödemeyen işverenlerin idari sorumluluğa maruz kalma riski doğuyordu. Son değişiklikle birlikte izin ücretinin farklı zamanlarda ödenmesine imkân tanınmıştır. Ancak bu durumda iki temel şartın yerine getirilmesi gerekir:

a) izin ücretinin başka bir zamanda ödenmesi mutlaka iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde açıkça belirtilmelidir;
b) bu süre, bir sonraki ücret ödeme gününden (avans veya kalan kısmın ödenmesi) daha geç olmamalıdır.

Ortalama ücretin korunmasına gelince, İş Kanunu’nda belirtilen bazı hallerde çalışan fiilen iş görevini yerine getirmez. Ancak bu günler için ücret ödenmesi zorunludur ve bu durumda ortalama ücret korunur. Ortalama ücretin hesaplanma usulü, yıllık izinlerde Kanun’un 140’ıncı maddesi, diğer hallerde ise 177’nci maddesi ile düzenlenmektedir.

Bakanlığın açıklamasında ayrıca, ortalama ücretin korunmasının; çalışanın iş, eğitim veya yaratıcı izinlerde bulunduğu dönemlerde ve Kanun’un 179’uncu maddesinde sayılan hallerde (örneğin tanık, mağdur, bilirkişi, uzman, tercüman veya hazır bulunan sıfatıyla soruşturma, ön soruşturma ve mahkeme organlarına çağrıldığında; bireysel iş uyuşmazlıklarının çözümü sırasında mahkeme incelemelerine katıldığında; işveren tarafından üretimden tam veya kısmi ayrılmak suretiyle ek eğitim kurumlarına gönderildiğinde; yaşadığı idari bölge dışına veya yabancı ülkelere görevlendirildiğinde; ilgili tedbirlerde mülkiyet sahibinin çıkarlarını ve işverenin yasal menfaatlerini korumak amacıyla iş yeri dışına gönderildiğinde; bağışçı olan çalışanların tıbbi muayeneden geçtikleri, kan ve kan bileşenlerini verdikleri günlerde ve tıbbi muayene süresince sağlık kuruluşlarında bulundukları zamanlarda vb.) uygulandığı belirtilmiştir.