tr
Kurumlar vergisinden muaf tutulan işlemlerde dikkat edilmesi gereken hususlar
Kurumlar vergisinden muaf tutulan işlemlerde dikkat edilmesi gereken hususlar
Konuyu vergi uzmanı Azer Ganbarov değerlendirmektedir. Bilindiği üzere, ticari faaliyetlerde bulunan işletmeler aynı zamanda sponsorluk sözleşmeleri veya bağış (yardım) verilmesine ilişkin olarak üçüncü taraf kuruluşlar ve işletmelerle sözleşmeler imzalayabilir ve ödemeler yapabilir. Bu durumda, sponsorluk sözleşmeleri kapsamında reklam hizmetlerinin sunulduğu haller hariç olmak üzere, ödeme tutarları üzerinden yapılan harcamalar gelirden indirilemeyen giderler olarak kabul edilir ve muhasebe kayıtlarında bu şekilde gösterilir. Ancak uygulamada, işletmelerin devlet hastanelerine, bilim ve kültür alanında faaliyet gösteren kurumlara ve spor federasyonlarına bu tür bağış (yardım) ödemeleri yaptığı durumlar da görülmektedir. Bu hallerde, ödemelerin nakitsiz (banka aracılığıyla) yapılması şartıyla, belirli bir limit dâhilinde söz konusu giderler dikkate alınabilir ve kârdan indirilebilir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.9’uncu maddesine göre, devlet adına kurulmuş kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere, mükellefin raporlama yılına ait kârının yüzde 15’ini aşmayan kısmının, ilgili yürütme organı tarafından belirlenen kriterlere uygun olarak bilim, eğitim, sağlık, spor ve kültür alanlarında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlara, ayrıca listesi ilgili yürütme organı tarafından onaylanmış kamu ve sosyal amaçlarla kurulmuş fonlara (Haydar Aliyev Vakfı, Karabağ Diriliş Fonu ve “Yaşat” Fonu) nakitsiz şekilde aktarılması, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren 5 yıl süreyle kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur. Bu nedenle, bu tür ödemeler sırasında işletmeler vergilendirilebilir kârlarını söz konusu tutarın yüzde 15’i oranında azaltabilirler. Ancak mükellefin ilgili şartlara uymaması hâlinde, vergi idaresi tarafından yapılan denetimler sırasında ek vergi riskleri ve mali yaptırımlarla karşılaşılması mümkündür.
Bakanlar Kurulu’nun 20 Mart 2020 tarihli ve 88 sayılı Kararı uyarınca, “Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.18’inci maddesine uygun olarak, vergi muafiyeti amacıyla bilim, eğitim, sağlık, spor ve kültür alanlarında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlara ilişkin Kriterler” onaylanmıştır. Kriterlere göre her bir alan için (spor, kültür, sağlık, bilim ve eğitim) ayrı ayrı şartlar öngörülmekle birlikte, genel şartlar da belirlenmiştir. Bu şartlara uyulmaması hâlinde, söz konusu işlemler kurumlar vergisi açısından indirim ve muafiyet için dayanak teşkil etmez.
Kültür alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar aşağıdaki kriterlerden en az birini sağlamalıdır:
- Azerbaycan kültürünün ve millî kültürel mirasın tanıtılması, teşviki ve geliştirilmesi amacıyla sanatsal ve kültürel etkinlikler, yaratıcı yarışmalar, sergiler, kültür ve sanat sunumları, festivaller, konferanslar ve sempozyumlar düzenleyen, yayın ürünleri hazırlayan ve yayan, ayrıca film yapımı gerçekleştiren tüzel kişiler (ticari tüzel kişiler hariç);
- Tiyatro, kütüphane veya müze olarak faaliyet göstermesi.
Bilim alanında faaliyet gösteren işletme ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
Kuruluş belgelerinde, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Bilim Hakkında” Kanunu’nun 1.0.9’uncu maddesinde tanımlanan bilimsel faaliyet alanında faaliyet gösterdiğinin öngörülmüş olması;
- “Bilim Hakkında” Kanun’un 24’üncü maddesine uygun olarak akreditasyondan geçmiş olması;
- “Bilim Hakkında” Kanun’un 3.3’üncü maddesinde belirtilen bilim alanındaki devlet politikasının temel önceliklerine uygun araştırmalar yapması;
En az 5 (beş) bilimsel personelinin bulunması.
- Eğitim alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar aşağıdaki kriterlerden en az birini sağlamalıdır:
- Devlet organlarına, devlet adına kurulmuş kamu tüzel kişilerine veya sermayesinin (hisselerinin) yüzde 51’i ya da daha fazlası doğrudan veya dolaylı olarak devlete ait olan tüzel kişilere bağlı olması;
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Eğitim Hakkında” Kanunu ile belirlenen usule uygun şekilde lisans almış olması.
- Sağlık alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
- Devlet sağlık sistemine dâhil olan bir sağlık kuruluşu olması;
Aktarılan fonların, kuruluş tüzüğünde öngörülen faaliyet alanları çerçevesinde halk sağlığının korunmasına yönelik giderlerin finansmanında kullanılması.
- Spor alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
- Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Beden Eğitimi ve Spor Hakkında” Kanunu’na göre kamu birliği şeklinde kurulmuş cumhuriyet spor federasyonları (dernekleri) veya spor kulüpleri olması;
Aktarılan fonların, spor federasyonları (dernekleri) veya spor kulüplerinin kuruluş belgelerinde belirtilen amaçlar doğrultusunda kullanılması.
- Ödemeyi kabul eden işletme, kurum veya kuruluş, faaliyet alanına ilişkin kriterlerde belirtilen aşağıdaki şartları da sağlamalıdır:
- Kriterlerde öngörülen kişilere ödeme yapılırken, ödemenin amacı ödeme belgesinde doğru, eksiksiz ve açık bir şekilde belirtilmeli ve ödeme, nakitsiz olarak, ödemeyi yapan kişinin banka hesabından alıcının banka hesabına havale yoluyla gerçekleştirilmelidir. Amacı belirtilmeyen (ya da yanlış veya eksik belirtilen) ödemeler ile nakit olarak yapılan ödemeler, Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.18’inci maddesinde öngörülen vergi muafiyeti için dayanak oluşturmaz.
Ödemeyi alan işletme, kurum veya kuruluş, raporlama yılının bitiminden itibaren 1 (bir) ay içinde, alınan fonların amacına uygun olarak harcandığını teyit eden belgeleri (satış sözleşmeleri, teslim-tesellüm tutanakları, ödeme talimatları, banka ekstreleri vb.) ödemeyi yapan kişiye sunmalıdır.
Görüldüğü üzere, ödemeler yapılırken amaç doğru şekilde belirtilmezse, işletme vergi muafiyetinden yararlanamaz. Örneğin, ticari bir işletme bir futbol federasyonuna sözleşme kapsamında bağış (yardım) ödemesi yapıyorsa, ödeme açıklamasında “Futbolun geliştirilmesi için” veya “Kuruluş belgelerinde öngörülen amaçlar için” ifadelerini belirtmeli ve bu ödemelerin amacına uygun olarak harcandığını gösteren belgeleri (sözleşmeler, teslim-tesellüm tutanakları, faturalar, GÇB’ler, e-faturalar, ödeme belgeleri) federasyondan talep etmelidir.
Örnek 1. “AA” Ltd. Şti. adlı mukim tüzel kişinin raporlama yılına ait gelirleri 3.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 1.200.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, usulüne uygun olarak kayıtlı bir Araştırma Proje Enstitüsüne nakitsiz olarak 100.000 manat yardım ödemiş ve ödemenin amacına uygun kullanıldığını gösteren belgelerin kopyalarını almıştır. Enstitünün yaklaşık 50 çalışanı olmasına rağmen, bilimsel personel sayısı 4 kişidir. Bu durumda vergilendirilebilir kârın 1.800.000 × %15 = 270.000 manatlık kısmı, örnekte belirtilen 100.000 manat dâhil olmak üzere muafiyet kapsamında sayılsa da, “AA” Ltd. Şti. bu tutardan vergi indirimi olarak yararlanamayacaktır.
Örnek 2. “YY” Ltd. Şti. mukim bir işletme olup kurumlar vergisi mükellefidir. Gelirleri 5.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 2.000.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, usulüne uygun şekilde kayıtlı özel kliniklerden birine nakitsiz olarak 400.000 manat yardım ödemiş ve ödemenin amacına uygun kullanıldığını gösteren belgelerin kopyalarını almıştır. Bu durumda, tüm belgeler usulüne uygun olmasına rağmen, vergilendirilebilir kârın %15’i, yani 3.000.000 × %15 = 450.000 manat (örnekte ödenen 400.000 manat dâhil) vergilendirilebilir kârdan indirilebilirdi. Ancak klinik, devlet sağlık sistemine dâhil bir sağlık kuruluşu olmadığı için bu indirimden yararlanamayacaktır.
Örnek 3. “XX” Ltd. Şti. mukim bir işletme olup kurumlar vergisi mükellefidir. Gelirleri 6.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 4.500.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, kamu birliği şeklinde kurulmuş bir futbol federasyonuna nakitsiz olarak 250.000 manat yardım ödemiştir. Ancak ödemenin amacına uygun kullanıldığını teyit eden belgelerin kopyalarını almamıştır. Bu durumda da tüm belgeler usulüne uygun olsa bile, vergilendirilebilir kârın %15’i, yani 1.500.000 × %15 = 225.000 manat vergilendirilebilir kârdan indirilebilirdi. Ancak “XX” Ltd. Şti. bu belgeleri temin edip bir sonraki saha vergi denetimine kadar muhafaza etmediği takdirde, bu indirimlerden yararlanamayacaktır.
Yukarıda belirtilen durumlarda, vergi indirimleri ve muafiyetler mükellefler tarafından ilgili prosedürlere uygun şekilde ve doğru olarak uygulanmalıdır. Aksi hâlde, denetimler sırasında mükellefler vergi riskleriyle karşılaşabilir ve ek mali kayıplara maruz kalabilirler.
Konuyu vergi uzmanı Azer Ganbarov değerlendirmektedir. Bilindiği üzere, ticari faaliyetlerde bulunan işletmeler aynı zamanda sponsorluk sözleşmeleri veya bağış (yardım) verilmesine ilişkin olarak üçüncü taraf kuruluşlar ve işletmelerle sözleşmeler imzalayabilir ve ödemeler yapabilir. Bu durumda, sponsorluk sözleşmeleri kapsamında reklam hizmetlerinin sunulduğu haller hariç olmak üzere, ödeme tutarları üzerinden yapılan harcamalar gelirden indirilemeyen giderler olarak kabul edilir ve muhasebe kayıtlarında bu şekilde gösterilir. Ancak uygulamada, işletmelerin devlet hastanelerine, bilim ve kültür alanında faaliyet gösteren kurumlara ve spor federasyonlarına bu tür bağış (yardım) ödemeleri yaptığı durumlar da görülmektedir. Bu hallerde, ödemelerin nakitsiz (banka aracılığıyla) yapılması şartıyla, belirli bir limit dâhilinde söz konusu giderler dikkate alınabilir ve kârdan indirilebilir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.9’uncu maddesine göre, devlet adına kurulmuş kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere, mükellefin raporlama yılına ait kârının yüzde 15’ini aşmayan kısmının, ilgili yürütme organı tarafından belirlenen kriterlere uygun olarak bilim, eğitim, sağlık, spor ve kültür alanlarında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlara, ayrıca listesi ilgili yürütme organı tarafından onaylanmış kamu ve sosyal amaçlarla kurulmuş fonlara (Haydar Aliyev Vakfı, Karabağ Diriliş Fonu ve “Yaşat” Fonu) nakitsiz şekilde aktarılması, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren 5 yıl süreyle kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur. Bu nedenle, bu tür ödemeler sırasında işletmeler vergilendirilebilir kârlarını söz konusu tutarın yüzde 15’i oranında azaltabilirler. Ancak mükellefin ilgili şartlara uymaması hâlinde, vergi idaresi tarafından yapılan denetimler sırasında ek vergi riskleri ve mali yaptırımlarla karşılaşılması mümkündür.
Bakanlar Kurulu’nun 20 Mart 2020 tarihli ve 88 sayılı Kararı uyarınca, “Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.18’inci maddesine uygun olarak, vergi muafiyeti amacıyla bilim, eğitim, sağlık, spor ve kültür alanlarında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlara ilişkin Kriterler” onaylanmıştır. Kriterlere göre her bir alan için (spor, kültür, sağlık, bilim ve eğitim) ayrı ayrı şartlar öngörülmekle birlikte, genel şartlar da belirlenmiştir. Bu şartlara uyulmaması hâlinde, söz konusu işlemler kurumlar vergisi açısından indirim ve muafiyet için dayanak teşkil etmez.
Kültür alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar aşağıdaki kriterlerden en az birini sağlamalıdır:
- Azerbaycan kültürünün ve millî kültürel mirasın tanıtılması, teşviki ve geliştirilmesi amacıyla sanatsal ve kültürel etkinlikler, yaratıcı yarışmalar, sergiler, kültür ve sanat sunumları, festivaller, konferanslar ve sempozyumlar düzenleyen, yayın ürünleri hazırlayan ve yayan, ayrıca film yapımı gerçekleştiren tüzel kişiler (ticari tüzel kişiler hariç);
- Tiyatro, kütüphane veya müze olarak faaliyet göstermesi.
Bilim alanında faaliyet gösteren işletme ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
Kuruluş belgelerinde, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Bilim Hakkında” Kanunu’nun 1.0.9’uncu maddesinde tanımlanan bilimsel faaliyet alanında faaliyet gösterdiğinin öngörülmüş olması;
- “Bilim Hakkında” Kanun’un 24’üncü maddesine uygun olarak akreditasyondan geçmiş olması;
- “Bilim Hakkında” Kanun’un 3.3’üncü maddesinde belirtilen bilim alanındaki devlet politikasının temel önceliklerine uygun araştırmalar yapması;
En az 5 (beş) bilimsel personelinin bulunması.
- Eğitim alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar aşağıdaki kriterlerden en az birini sağlamalıdır:
- Devlet organlarına, devlet adına kurulmuş kamu tüzel kişilerine veya sermayesinin (hisselerinin) yüzde 51’i ya da daha fazlası doğrudan veya dolaylı olarak devlete ait olan tüzel kişilere bağlı olması;
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Eğitim Hakkında” Kanunu ile belirlenen usule uygun şekilde lisans almış olması.
- Sağlık alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
- Devlet sağlık sistemine dâhil olan bir sağlık kuruluşu olması;
Aktarılan fonların, kuruluş tüzüğünde öngörülen faaliyet alanları çerçevesinde halk sağlığının korunmasına yönelik giderlerin finansmanında kullanılması.
- Spor alanında faaliyet gösteren işletme, kurum ve kuruluşlar için kriterler şunlardır:
- Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Beden Eğitimi ve Spor Hakkında” Kanunu’na göre kamu birliği şeklinde kurulmuş cumhuriyet spor federasyonları (dernekleri) veya spor kulüpleri olması;
Aktarılan fonların, spor federasyonları (dernekleri) veya spor kulüplerinin kuruluş belgelerinde belirtilen amaçlar doğrultusunda kullanılması.
- Ödemeyi kabul eden işletme, kurum veya kuruluş, faaliyet alanına ilişkin kriterlerde belirtilen aşağıdaki şartları da sağlamalıdır:
- Kriterlerde öngörülen kişilere ödeme yapılırken, ödemenin amacı ödeme belgesinde doğru, eksiksiz ve açık bir şekilde belirtilmeli ve ödeme, nakitsiz olarak, ödemeyi yapan kişinin banka hesabından alıcının banka hesabına havale yoluyla gerçekleştirilmelidir. Amacı belirtilmeyen (ya da yanlış veya eksik belirtilen) ödemeler ile nakit olarak yapılan ödemeler, Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi Kanunu’nun 106.1.18’inci maddesinde öngörülen vergi muafiyeti için dayanak oluşturmaz.
Ödemeyi alan işletme, kurum veya kuruluş, raporlama yılının bitiminden itibaren 1 (bir) ay içinde, alınan fonların amacına uygun olarak harcandığını teyit eden belgeleri (satış sözleşmeleri, teslim-tesellüm tutanakları, ödeme talimatları, banka ekstreleri vb.) ödemeyi yapan kişiye sunmalıdır.
Görüldüğü üzere, ödemeler yapılırken amaç doğru şekilde belirtilmezse, işletme vergi muafiyetinden yararlanamaz. Örneğin, ticari bir işletme bir futbol federasyonuna sözleşme kapsamında bağış (yardım) ödemesi yapıyorsa, ödeme açıklamasında “Futbolun geliştirilmesi için” veya “Kuruluş belgelerinde öngörülen amaçlar için” ifadelerini belirtmeli ve bu ödemelerin amacına uygun olarak harcandığını gösteren belgeleri (sözleşmeler, teslim-tesellüm tutanakları, faturalar, GÇB’ler, e-faturalar, ödeme belgeleri) federasyondan talep etmelidir.
Örnek 1. “AA” Ltd. Şti. adlı mukim tüzel kişinin raporlama yılına ait gelirleri 3.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 1.200.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, usulüne uygun olarak kayıtlı bir Araştırma Proje Enstitüsüne nakitsiz olarak 100.000 manat yardım ödemiş ve ödemenin amacına uygun kullanıldığını gösteren belgelerin kopyalarını almıştır. Enstitünün yaklaşık 50 çalışanı olmasına rağmen, bilimsel personel sayısı 4 kişidir. Bu durumda vergilendirilebilir kârın 1.800.000 × %15 = 270.000 manatlık kısmı, örnekte belirtilen 100.000 manat dâhil olmak üzere muafiyet kapsamında sayılsa da, “AA” Ltd. Şti. bu tutardan vergi indirimi olarak yararlanamayacaktır.
Örnek 2. “YY” Ltd. Şti. mukim bir işletme olup kurumlar vergisi mükellefidir. Gelirleri 5.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 2.000.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, usulüne uygun şekilde kayıtlı özel kliniklerden birine nakitsiz olarak 400.000 manat yardım ödemiş ve ödemenin amacına uygun kullanıldığını gösteren belgelerin kopyalarını almıştır. Bu durumda, tüm belgeler usulüne uygun olmasına rağmen, vergilendirilebilir kârın %15’i, yani 3.000.000 × %15 = 450.000 manat (örnekte ödenen 400.000 manat dâhil) vergilendirilebilir kârdan indirilebilirdi. Ancak klinik, devlet sağlık sistemine dâhil bir sağlık kuruluşu olmadığı için bu indirimden yararlanamayacaktır.
Örnek 3. “XX” Ltd. Şti. mukim bir işletme olup kurumlar vergisi mükellefidir. Gelirleri 6.000.000 manat, gelirden indirilebilir giderleri ise 4.500.000 manat olmuştur. Raporlama yılı içinde, kamu birliği şeklinde kurulmuş bir futbol federasyonuna nakitsiz olarak 250.000 manat yardım ödemiştir. Ancak ödemenin amacına uygun kullanıldığını teyit eden belgelerin kopyalarını almamıştır. Bu durumda da tüm belgeler usulüne uygun olsa bile, vergilendirilebilir kârın %15’i, yani 1.500.000 × %15 = 225.000 manat vergilendirilebilir kârdan indirilebilirdi. Ancak “XX” Ltd. Şti. bu belgeleri temin edip bir sonraki saha vergi denetimine kadar muhafaza etmediği takdirde, bu indirimlerden yararlanamayacaktır.
Yukarıda belirtilen durumlarda, vergi indirimleri ve muafiyetler mükellefler tarafından ilgili prosedürlere uygun şekilde ve doğru olarak uygulanmalıdır. Aksi hâlde, denetimler sırasında mükellefler vergi riskleriyle karşılaşabilir ve ek mali kayıplara maruz kalabilirler.