tr
Serbest çalışan uzmanların sosyal sigorta yükümlülükleri
Serbest çalışan uzmanların sosyal sigorta yükümlülükleri
Zorunlu devlet sosyal sigortasında sigorta primi, ücret ödemesine (gelire) oranla yüzde olarak belirlenir ve sigorta ettiren ile sigortalının kaynakları hesabına ödenir. “Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’a göre, gelirler üzerinden alınan zorunlu devlet sosyal sigorta primleri farklı oranlarda belirlenmiştir.
Vergi uzmanı İsmayıl Bağırov, avukatların, serbest arabulucuların ve telif ücreti ödeyenlerin sosyal sigorta yükümlülüklerini açıklamıştır.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.5’inci maddesine göre, Baro üyeleri ve serbest arabulucular, giderler düşüldükten sonra kalan gelirlerinin yüzde 15’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemekle yükümlüdür. Raporlama döneminde hizmet sunumundan elde edilen gelirler ile aynı dönem için Vergi Kanunu’na göre gelirden indirilebilen gider tutarı arasındaki fark, Baro üyeleri ve serbest arabulucular için zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi gelir olarak kabul edilir.
Örnek 1: Nahçıvan şehrinde faaliyet gösteren ve Baro üyesi olan Resul Hasenov (isimler varsayımsaldır), Eylül 2026’da avukatlık hizmeti sunmak üzere 3 firma ile sözleşme imzalamıştır. Bu ay sözleşmelerden elde edilen geliri 800 manat, Vergi Kanunu’na göre indirilebilir gider tutarı 100 manat, zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi geliri 700 manat (800 – 100 = 700) ve hesaplanan zorunlu devlet sosyal sigorta primi 105 manat (700 × %15 = 105) olmuştur.
Dolayısıyla, söz konusu kişi her ay 105 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemelidir.
Örnek 2: Bakü şehrinde serbest arabulucu olarak faaliyet gösteren Ali Memmedov, Eylül 2026’da arabuluculuk hizmeti için 5 firma ile sözleşme imzalamıştır. Bu ay sözleşmelerden elde edilen geliri 1.700 manat, indirilebilir gider tutarı 500 manat, zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi geliri 1.200 manat ve hesaplanan zorunlu devlet sosyal sigorta primi 180 manat (1.200 × %15 = 180) olmuştur.
Buna göre, söz konusu kişi her ay 180 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemelidir.
Belirtmek gerekir ki, Baro’da ve Baro’ya bağlı hukuk danışmanlıklarında çalışanlar ile Baro üyesi olmayanlar için sosyal sigorta primi, “Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.3’üncü maddesine göre hesaplanır. Buna göre, Baro ve Baro’ya bağlı hukuk danışmanlıkları zorunlu devlet sosyal sigorta priminin yüzde 22’sini kendi kaynaklarından, yüzde 3’ünü ise çalışanın ücretinden kesinti yaparak öderler.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.2’nci maddesine göre, bireysel girişimciler hariç olmak üzere, medeni hukuk sözleşmeleriyle çalışanlardan, ödeme kaynağında kesilmek suretiyle gelirlerinin yüzde 25’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi alınır.
Örnek 3: Bir gerçek kişi, bir inşaat şirketi için medeni hukuk sözleşmesi kapsamında çalışmakta ve ilgili ay sözleşmeden elde ettiği gelir 1.600 manat olmaktadır. Bu durumda, ödeme kaynağında kesilmek suretiyle alınacak zorunlu devlet sosyal sigorta primi, gelirinin yüzde 25’i, yani 1.600 × %25 = 400 manat olacaktır.
Örnek 4: Bir gerçek kişi, devlet üniversitesinde iş sözleşmesiyle öğretmen olarak çalışmakta ve ücreti 300 manat olmaktadır. Aynı zamanda “Cahan Holding” çalışanlarına medeni hukuk sözleşmesi kapsamında vergi ve mali muhasebe eğitimi vermekte ve bu faaliyetten 500 manat gelir elde etmektedir. Bu kişinin ödemesi gereken ve üniversitenin ücret üzerinden ödemekle yükümlü olduğu zorunlu devlet sosyal sigorta primini hesaplayalım.
Üniversitedeki çalışma için üniversitenin ödemesi gereken zorunlu devlet sosyal sigorta primi, ücret fonunun yüzde 22’si, yani 300 × %22 = 66 manat olacaktır. Çalışanın ücretinden kesilecek tutar ise yüzde 3, yani 300 × %3 = 9 manat olacaktır.
Böylece, üniversitedeki faaliyetten toplam 66 + 9 = 75 manat hesaplanır. “Cahan Holding”deki faaliyet kapsamında medeni hukuk sözleşmesiyle elde edilen 500 manat gelir üzerinden ise ödeme kaynağında yüzde 25 kesinti yapılarak 125 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödenmelidir:
500 × %25 = 125 manat.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.4’üncü maddesine göre, telif ücreti ödeyen tüzel ve gerçek kişiler (yayınevleri, redaksiyonlar, radyo, televizyon, ses kayıt stüdyoları, film ve video stüdyoları, tiyatrolar, sirkler, konser ve gösteri organizasyonları, sanat fonları, kültür fonları, özel fonlar, gerçek kişiler vb.) ödeme kaynağında kesilmek suretiyle hesaplanan telif tutarının yüzde 15’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi öderler.
Zorunlu devlet sosyal sigorta primi, eserin yaratılması karşılığında ödenen telif ücretine uygulanır. Eserin daha sonra kullanılması veya yeniden kullanılması karşılığında yazara ödenen telif ücretlerinden zorunlu devlet sosyal sigorta primi hesaplanmaz. Telif ücretinin tutarı, mevzuatla belirlenen asgari telif ücretinden az olamaz.
Örnek 5: Bir yayınevi, Ocak ayında bir makaleyi yayımladığı için Mehdi Aliyev’e 1.500 manat telif ücreti ödemiştir. Bu durumda yayınevi, telif tutarı üzerinden ödeme kaynağında yüzde 15 oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi kesmelidir. Yani yayınevi, gerçek kişiden kesilen 225 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primini öder:
1.500 × %15 = 225 manat.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.6’ncı maddesine göre, bu Kanun’un 14.5.1-1’inci maddesinde belirtilen gerçek kişiler hariç olmak üzere, zorunlu devlet sosyal sigorta primi her ay için hesaplanır; ücret ve diğer gelir ödemeleriyle eş zamanlı olarak, ancak izleyen ayın 15’inden geç olmamak kaydıyla, tamamı nakitsiz ödeme yöntemiyle ödenir.
Zorunlu devlet sosyal sigortasında sigorta primi, ücret ödemesine (gelire) oranla yüzde olarak belirlenir ve sigorta ettiren ile sigortalının kaynakları hesabına ödenir. “Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’a göre, gelirler üzerinden alınan zorunlu devlet sosyal sigorta primleri farklı oranlarda belirlenmiştir.
Vergi uzmanı İsmayıl Bağırov, avukatların, serbest arabulucuların ve telif ücreti ödeyenlerin sosyal sigorta yükümlülüklerini açıklamıştır.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.5’inci maddesine göre, Baro üyeleri ve serbest arabulucular, giderler düşüldükten sonra kalan gelirlerinin yüzde 15’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemekle yükümlüdür. Raporlama döneminde hizmet sunumundan elde edilen gelirler ile aynı dönem için Vergi Kanunu’na göre gelirden indirilebilen gider tutarı arasındaki fark, Baro üyeleri ve serbest arabulucular için zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi gelir olarak kabul edilir.
Örnek 1: Nahçıvan şehrinde faaliyet gösteren ve Baro üyesi olan Resul Hasenov (isimler varsayımsaldır), Eylül 2026’da avukatlık hizmeti sunmak üzere 3 firma ile sözleşme imzalamıştır. Bu ay sözleşmelerden elde edilen geliri 800 manat, Vergi Kanunu’na göre indirilebilir gider tutarı 100 manat, zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi geliri 700 manat (800 – 100 = 700) ve hesaplanan zorunlu devlet sosyal sigorta primi 105 manat (700 × %15 = 105) olmuştur.
Dolayısıyla, söz konusu kişi her ay 105 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemelidir.
Örnek 2: Bakü şehrinde serbest arabulucu olarak faaliyet gösteren Ali Memmedov, Eylül 2026’da arabuluculuk hizmeti için 5 firma ile sözleşme imzalamıştır. Bu ay sözleşmelerden elde edilen geliri 1.700 manat, indirilebilir gider tutarı 500 manat, zorunlu devlet sosyal sigortasına tabi geliri 1.200 manat ve hesaplanan zorunlu devlet sosyal sigorta primi 180 manat (1.200 × %15 = 180) olmuştur.
Buna göre, söz konusu kişi her ay 180 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödemelidir.
Belirtmek gerekir ki, Baro’da ve Baro’ya bağlı hukuk danışmanlıklarında çalışanlar ile Baro üyesi olmayanlar için sosyal sigorta primi, “Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.3’üncü maddesine göre hesaplanır. Buna göre, Baro ve Baro’ya bağlı hukuk danışmanlıkları zorunlu devlet sosyal sigorta priminin yüzde 22’sini kendi kaynaklarından, yüzde 3’ünü ise çalışanın ücretinden kesinti yaparak öderler.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.2’nci maddesine göre, bireysel girişimciler hariç olmak üzere, medeni hukuk sözleşmeleriyle çalışanlardan, ödeme kaynağında kesilmek suretiyle gelirlerinin yüzde 25’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi alınır.
Örnek 3: Bir gerçek kişi, bir inşaat şirketi için medeni hukuk sözleşmesi kapsamında çalışmakta ve ilgili ay sözleşmeden elde ettiği gelir 1.600 manat olmaktadır. Bu durumda, ödeme kaynağında kesilmek suretiyle alınacak zorunlu devlet sosyal sigorta primi, gelirinin yüzde 25’i, yani 1.600 × %25 = 400 manat olacaktır.
Örnek 4: Bir gerçek kişi, devlet üniversitesinde iş sözleşmesiyle öğretmen olarak çalışmakta ve ücreti 300 manat olmaktadır. Aynı zamanda “Cahan Holding” çalışanlarına medeni hukuk sözleşmesi kapsamında vergi ve mali muhasebe eğitimi vermekte ve bu faaliyetten 500 manat gelir elde etmektedir. Bu kişinin ödemesi gereken ve üniversitenin ücret üzerinden ödemekle yükümlü olduğu zorunlu devlet sosyal sigorta primini hesaplayalım.
Üniversitedeki çalışma için üniversitenin ödemesi gereken zorunlu devlet sosyal sigorta primi, ücret fonunun yüzde 22’si, yani 300 × %22 = 66 manat olacaktır. Çalışanın ücretinden kesilecek tutar ise yüzde 3, yani 300 × %3 = 9 manat olacaktır.
Böylece, üniversitedeki faaliyetten toplam 66 + 9 = 75 manat hesaplanır. “Cahan Holding”deki faaliyet kapsamında medeni hukuk sözleşmesiyle elde edilen 500 manat gelir üzerinden ise ödeme kaynağında yüzde 25 kesinti yapılarak 125 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primi ödenmelidir:
500 × %25 = 125 manat.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.5.4’üncü maddesine göre, telif ücreti ödeyen tüzel ve gerçek kişiler (yayınevleri, redaksiyonlar, radyo, televizyon, ses kayıt stüdyoları, film ve video stüdyoları, tiyatrolar, sirkler, konser ve gösteri organizasyonları, sanat fonları, kültür fonları, özel fonlar, gerçek kişiler vb.) ödeme kaynağında kesilmek suretiyle hesaplanan telif tutarının yüzde 15’i oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi öderler.
Zorunlu devlet sosyal sigorta primi, eserin yaratılması karşılığında ödenen telif ücretine uygulanır. Eserin daha sonra kullanılması veya yeniden kullanılması karşılığında yazara ödenen telif ücretlerinden zorunlu devlet sosyal sigorta primi hesaplanmaz. Telif ücretinin tutarı, mevzuatla belirlenen asgari telif ücretinden az olamaz.
Örnek 5: Bir yayınevi, Ocak ayında bir makaleyi yayımladığı için Mehdi Aliyev’e 1.500 manat telif ücreti ödemiştir. Bu durumda yayınevi, telif tutarı üzerinden ödeme kaynağında yüzde 15 oranında zorunlu devlet sosyal sigorta primi kesmelidir. Yani yayınevi, gerçek kişiden kesilen 225 manat zorunlu devlet sosyal sigorta primini öder:
1.500 × %15 = 225 manat.
“Sosyal Sigorta Hakkında” Kanun’un 14.6’ncı maddesine göre, bu Kanun’un 14.5.1-1’inci maddesinde belirtilen gerçek kişiler hariç olmak üzere, zorunlu devlet sosyal sigorta primi her ay için hesaplanır; ücret ve diğer gelir ödemeleriyle eş zamanlı olarak, ancak izleyen ayın 15’inden geç olmamak kaydıyla, tamamı nakitsiz ödeme yöntemiyle ödenir.