az
en
ru
tr
İcarəyə götürülmüş əmlaka görə əmlak vergisi ödənilirmi?
Müəssisə tərəfindən sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə olunması məqsədilə qeyri-yaşayış obyekti icarəyə götürüldükdə, həmin əmlak üzrə əmlak vergisinin hesablanması ilə bağlı müəyyən xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə icarəyə götürülmüş obyektdə müəssisə tərəfindən təmir işləri aparıldıqda və bu təmir xərcləri icarəyə verən tərəfindən qarşılanmadıqda, həmin xərclərin həm mənfəət vergisi, həm də əmlak vergisi baxımından statusunun düzgün müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Vergi Məcəlləsinin 115.3-cü maddəsinə əsasən, icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlər üzrə təmir xərclərinin gəlirdən çıxılması Vergi Məcəlləsinin 115.4–115.6-1-ci maddələrində müəyyən edilmiş qaydalara uyğun həyata keçirilir. Bu qaydalar təmir xərclərinin hansı hallarda gəlirdən çıxılmasını və hansı müddət ərzində amortizasiya edilməsini müəyyən edir.
Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsinə əsasən, icarəçinin balansında uçota alınmayan əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən və icarə haqqı ilə əvəzləşdirilməyən, yaxud icarəyə verən tərəfindən əvəzi ödənilməyən xərclər bağlanmış müqavilənin müddəti ərzində, lakin 5 ildən az olmayaraq, illər üzrə mütənasib məbləğlərdə amortizasiya olunmaqla gəlirdən çıxılır.
Bu halda icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən xərclər hər il üzrə ayrıca kapitallaşdırılır və həmin maddədə müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya olunur. Yəni müəssisə təmirə çəkdiyi xərcləri birbaşa həmin ilin xərcinə aid etmək əvəzinə, qanunvericiliyin müəyyən etdiyi müddət ərzində mütənasib şəkildə amortizasiya etməklə gəlirdən çıxır.
Lakin burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, mənfəət vergisi məqsədləri üçün təmir xərclərinin kapitallaşdırılması həmin icarəyə götürülmüş əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınması anlamına gəlmir. Bu xərclərin kapitallaşdırılması yalnız onların mənfəət vergisi məqsədləri üçün müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya edilərək gəlirdən çıxılmasını təmin edir.
Əmlak vergisi baxımından isə Vergi Məcəlləsində fərqli meyar müəyyən edilib. Vergi Məcəlləsinin 197.1.3-cü maddəsinə əsasən, müəssisələrin, habelə fərdi sahibkarların balansında olan əsas vəsaitlər, müəyyən edilmiş istisnalar nəzərə alınmaqla, əmlak vergisinin vergitutma obyektidir.
Vergi Məcəlləsinin 198.2-ci maddəsinə əsasən, müəssisələr üçün əmlak vergisinin vergitutma bazası balansda olan əsas vəsaitlərin orta illik qalıq dəyəridir. Buna görə də əmlak vergisinin hesablanması zamanı əsas meyarlardan biri əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınıb-alınmamasıdır.
Qeyd olunan halda qeyri-yaşayış obyekti müəssisə tərəfindən yalnız icarəyə götürülüb və həmin daşınmaz əmlak müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınmayıb. Təmir xərcləri isə Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsinə uyğun olaraq yalnız mənfəət vergisi məqsədləri üçün ayrıca kapitallaşdırılaraq amortizasiya olunur.
Bu səbəbdən həmin təmir xərclərinin mənfəət vergisi bəyannaməsində “İcarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən kapitallaşdırılmış xərclər” sətrində əks etdirilməsi onların əmlak vergisinin vergitutma obyektinə daxil edilməsi üçün əsas yaratmır.
Başqa sözlə, təmir xərclərinin kapitallaşdırılması ilə əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi tanınması eyni hüquqi və vergi nəticəsini yaratmır. Birinci halda söhbət mənfəət vergisi məqsədləri üçün xərclərin gəlirdən çıxılmasının xüsusi qaydasından gedir, ikinci halda isə əmlak vergisinin vergitutma obyektinin müəyyən edilməsindən.
Nəticə etibarilə, icarəyə götürülmüş qeyri-yaşayış obyekti müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınmadığı halda həmin əmlak müəssisə üçün əmlak vergisinin vergitutma obyektinə daxil edilmir. Eyni zamanda, yalnız mənfəət vergisi məqsədləri üçün kapitallaşdırılaraq amortizasiya edilən təmir xərcləri də ayrıca əmlak vergisi obyekti hesab olunmur.
Beləliklə, qeyd olunan vəziyyətdə icarəçinin həmin təmir xərclərinə görə əmlak vergisi hesablaması və bu əsasla Əmlak Vergisi bəyannaməsi təqdim etməsi tələb olunmur.
Əsas: Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 115, 197, 198 və 201-ci maddələri.
Müəssisə tərəfindən sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə olunması məqsədilə qeyri-yaşayış obyekti icarəyə götürüldükdə, həmin əmlak üzrə əmlak vergisinin hesablanması ilə bağlı müəyyən xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə icarəyə götürülmüş obyektdə müəssisə tərəfindən təmir işləri aparıldıqda və bu təmir xərcləri icarəyə verən tərəfindən qarşılanmadıqda, həmin xərclərin həm mənfəət vergisi, həm də əmlak vergisi baxımından statusunun düzgün müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Vergi Məcəlləsinin 115.3-cü maddəsinə əsasən, icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlər üzrə təmir xərclərinin gəlirdən çıxılması Vergi Məcəlləsinin 115.4–115.6-1-ci maddələrində müəyyən edilmiş qaydalara uyğun həyata keçirilir. Bu qaydalar təmir xərclərinin hansı hallarda gəlirdən çıxılmasını və hansı müddət ərzində amortizasiya edilməsini müəyyən edir.
Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsinə əsasən, icarəçinin balansında uçota alınmayan əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən və icarə haqqı ilə əvəzləşdirilməyən, yaxud icarəyə verən tərəfindən əvəzi ödənilməyən xərclər bağlanmış müqavilənin müddəti ərzində, lakin 5 ildən az olmayaraq, illər üzrə mütənasib məbləğlərdə amortizasiya olunmaqla gəlirdən çıxılır.
Bu halda icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən xərclər hər il üzrə ayrıca kapitallaşdırılır və həmin maddədə müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya olunur. Yəni müəssisə təmirə çəkdiyi xərcləri birbaşa həmin ilin xərcinə aid etmək əvəzinə, qanunvericiliyin müəyyən etdiyi müddət ərzində mütənasib şəkildə amortizasiya etməklə gəlirdən çıxır.
Lakin burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, mənfəət vergisi məqsədləri üçün təmir xərclərinin kapitallaşdırılması həmin icarəyə götürülmüş əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınması anlamına gəlmir. Bu xərclərin kapitallaşdırılması yalnız onların mənfəət vergisi məqsədləri üçün müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya edilərək gəlirdən çıxılmasını təmin edir.
Əmlak vergisi baxımından isə Vergi Məcəlləsində fərqli meyar müəyyən edilib. Vergi Məcəlləsinin 197.1.3-cü maddəsinə əsasən, müəssisələrin, habelə fərdi sahibkarların balansında olan əsas vəsaitlər, müəyyən edilmiş istisnalar nəzərə alınmaqla, əmlak vergisinin vergitutma obyektidir.
Vergi Məcəlləsinin 198.2-ci maddəsinə əsasən, müəssisələr üçün əmlak vergisinin vergitutma bazası balansda olan əsas vəsaitlərin orta illik qalıq dəyəridir. Buna görə də əmlak vergisinin hesablanması zamanı əsas meyarlardan biri əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınıb-alınmamasıdır.
Qeyd olunan halda qeyri-yaşayış obyekti müəssisə tərəfindən yalnız icarəyə götürülüb və həmin daşınmaz əmlak müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınmayıb. Təmir xərcləri isə Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsinə uyğun olaraq yalnız mənfəət vergisi məqsədləri üçün ayrıca kapitallaşdırılaraq amortizasiya olunur.
Bu səbəbdən həmin təmir xərclərinin mənfəət vergisi bəyannaməsində “İcarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən kapitallaşdırılmış xərclər” sətrində əks etdirilməsi onların əmlak vergisinin vergitutma obyektinə daxil edilməsi üçün əsas yaratmır.
Başqa sözlə, təmir xərclərinin kapitallaşdırılması ilə əmlakın müəssisənin balansında əsas vəsait kimi tanınması eyni hüquqi və vergi nəticəsini yaratmır. Birinci halda söhbət mənfəət vergisi məqsədləri üçün xərclərin gəlirdən çıxılmasının xüsusi qaydasından gedir, ikinci halda isə əmlak vergisinin vergitutma obyektinin müəyyən edilməsindən.
Nəticə etibarilə, icarəyə götürülmüş qeyri-yaşayış obyekti müəssisənin balansında əsas vəsait kimi uçota alınmadığı halda həmin əmlak müəssisə üçün əmlak vergisinin vergitutma obyektinə daxil edilmir. Eyni zamanda, yalnız mənfəət vergisi məqsədləri üçün kapitallaşdırılaraq amortizasiya edilən təmir xərcləri də ayrıca əmlak vergisi obyekti hesab olunmur.
Beləliklə, qeyd olunan vəziyyətdə icarəçinin həmin təmir xərclərinə görə əmlak vergisi hesablaması və bu əsasla Əmlak Vergisi bəyannaməsi təqdim etməsi tələb olunmur.
Əsas: Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 115, 197, 198 və 201-ci maddələri.