tr
Doğrusal yöntemle amortisman ve onarım giderlerinin gelirden düşülmesi — FARKLI KURALLAR
Doğrusal yöntemle amortisman ve onarım giderlerinin gelirden düşülmesi — FARKLI KURALLAR
2026 yılından itibaren yürürlüğe giren Vergi Kanunu’na yapılan ek ve değişikliklerden biri de yatay izlemenin uygulanmasıyla ilgilidir. Bu yeniliğe göre, yatay izleme kapsamına alınan vergi mükellefleri, sabit kıymetleri için amortismanı doğrusal (düz hat) yöntemle ayırabileceklerdir. Peki, doğrusal yöntemle amortisman hesaplayan bir vergi mükellefi, sabit kıymetleri için büyük onarım veya cari onarım giderlerine katlanırsa hesaplamalar nasıl yapılacaktır? Bu yeniliği vergi uzmanı Tahmaz Gaçayev açıklamıştır.
Doğrusal yöntemle amortisman hesaplanırken, sabit kıymetin ilk maliyeti belirlenen faydalı ömrüne bölünerek hesaplanır. Vergi Kanunu’nun 114.3-1 maddesine göre amortismana tabi varlıklar için doğrusal yöntemle yıllık amortisman süreleri aşağıdaki gibidir:
- arazi iyileştirmelerine ilişkin aktifleştirilmiş giderler, binalar, yapılar ve tesisler — 44 yıl;
- makine ve ekipmanlar — 14 yıl;
- yüksek teknoloji ürünü olan bilgisayar ve hesaplama sistemleri — 11 yıl;
- hava, demiryolu ve deniz taşıtları — 29 yıl;
- üretim ve spor araçları, spor motosikletleri, spor bisikletleri ve benzeri spor taşıtları — 9 yıl;
- hizmet araçları — 19 yıl;
- motorlu kara taşıtları — 14 yıl;
- iş hayvanları — 14 yıl;
- jeolojik arama ve doğal kaynakların çıkarılmasına hazırlık giderleri — 11 yıl;
- maddi olmayan duran varlıklar — kullanım süresi bilinmeyenler için 10 yıl, bilinenler için kullanım süresine göre;
- diğer sabit kıymetler — 14 yıl.
Örnek 1: Doğrusal yöntemle amortisman hesaplayan bir vergi mükellefi, ilk maliyeti 70.000 manat olan bir ekipman satın almıştır. Ekipmanın faydalı ömrü 14 yıl olarak belirlenmiştir. İlk yıl için amortisman tutarı:
70.000 : 14 = 5.000 manat.
Doğrusal yöntem uygulayan mükellefler, sabit kıymetlere ilişkin büyük ve cari onarım giderlerinde son derece dikkatli olmalıdır.
Vergi Kanunu’nun 114.11.3 maddesine göre, doğrusal yöntemle yıllık amortisman tutarı, sabit kıymetin ilk maliyetinin 114.3-1 maddesinde belirlenen faydalı ömrüne bölünmesiyle hesaplanır. Bu yöntemin uygulanması sırasında, Vergi Kanunu’nun 115.9 maddesinde belirtilen sınırı aşan büyük onarım giderleri ve cari onarım giderlerinin aşan kısmı, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenir. Bu şekilde oluşan değer, belirlenen faydalı ömre bölünerek, onarımın yapıldığı yıldan itibaren her yıl eşit tutarlarda gelirden indirime konu edilir.
Yani büyük onarım giderleri veya cari onarım giderlerinin sınırı aşan kısmı, yıl sonu kalan değere değil, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenmelidir.
Örnek 2: İlk maliyeti 70.000 manat olan ekipman, önceki yılda bir yıl süreyle amortismana tabi tutulmuştur:
70.000 : 14 = 5.000 manat.
Cari yılda ekipmanın kalan değeri 65.000 manat, kalan faydalı ömrü ise 13 yıldır. Vergi mükellefi cari yılda ekipman için 9.000 manat büyük onarım gideri yapmıştır. Bu gider doğrudan gelirden düşülmez, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenir:
70.000 + 9.000 = 79.000 manat.
Daha sonra bu tutar, sabit kıymetin başlangıçta belirlenen faydalı ömrüne bölünür:
79.000 : 14 = 5.642,8 manat.
Elde edilen tutar, onarımın yapıldığı yıldan itibaren kalan faydalı ömre eşit şekilde dağıtılır:
5.642,8 : 13 = 434,06 manat.
Aynı zamanda cari yıl için amortisman gideri aşağıdaki şekilde hesaplanır:
65.000 : 13 = 5.000 manat.
Gelirden indirilecek toplam amortisman gideri 5.434,06 manat olacaktır:
5.000 + 434,06 = 5.434,06 manat.
Sonraki yıllarda da bu uygulama devam eder ve doğrusal yöntem bozulmaz.
Eğer büyük onarım giderleri cari yılın kalan değerine eklenerek amortisman hesaplanırsa, bu durumda doğrusal yöntem ihlal edilmiş ve Vergi Kanunu’na aykırı bir hesaplama yapılmış olur.
2026 yılından itibaren yürürlüğe giren Vergi Kanunu’na yapılan ek ve değişikliklerden biri de yatay izlemenin uygulanmasıyla ilgilidir. Bu yeniliğe göre, yatay izleme kapsamına alınan vergi mükellefleri, sabit kıymetleri için amortismanı doğrusal (düz hat) yöntemle ayırabileceklerdir. Peki, doğrusal yöntemle amortisman hesaplayan bir vergi mükellefi, sabit kıymetleri için büyük onarım veya cari onarım giderlerine katlanırsa hesaplamalar nasıl yapılacaktır? Bu yeniliği vergi uzmanı Tahmaz Gaçayev açıklamıştır.
Doğrusal yöntemle amortisman hesaplanırken, sabit kıymetin ilk maliyeti belirlenen faydalı ömrüne bölünerek hesaplanır. Vergi Kanunu’nun 114.3-1 maddesine göre amortismana tabi varlıklar için doğrusal yöntemle yıllık amortisman süreleri aşağıdaki gibidir:
- arazi iyileştirmelerine ilişkin aktifleştirilmiş giderler, binalar, yapılar ve tesisler — 44 yıl;
- makine ve ekipmanlar — 14 yıl;
- yüksek teknoloji ürünü olan bilgisayar ve hesaplama sistemleri — 11 yıl;
- hava, demiryolu ve deniz taşıtları — 29 yıl;
- üretim ve spor araçları, spor motosikletleri, spor bisikletleri ve benzeri spor taşıtları — 9 yıl;
- hizmet araçları — 19 yıl;
- motorlu kara taşıtları — 14 yıl;
- iş hayvanları — 14 yıl;
- jeolojik arama ve doğal kaynakların çıkarılmasına hazırlık giderleri — 11 yıl;
- maddi olmayan duran varlıklar — kullanım süresi bilinmeyenler için 10 yıl, bilinenler için kullanım süresine göre;
- diğer sabit kıymetler — 14 yıl.
Örnek 1: Doğrusal yöntemle amortisman hesaplayan bir vergi mükellefi, ilk maliyeti 70.000 manat olan bir ekipman satın almıştır. Ekipmanın faydalı ömrü 14 yıl olarak belirlenmiştir. İlk yıl için amortisman tutarı:
70.000 : 14 = 5.000 manat.
Doğrusal yöntem uygulayan mükellefler, sabit kıymetlere ilişkin büyük ve cari onarım giderlerinde son derece dikkatli olmalıdır.
Vergi Kanunu’nun 114.11.3 maddesine göre, doğrusal yöntemle yıllık amortisman tutarı, sabit kıymetin ilk maliyetinin 114.3-1 maddesinde belirlenen faydalı ömrüne bölünmesiyle hesaplanır. Bu yöntemin uygulanması sırasında, Vergi Kanunu’nun 115.9 maddesinde belirtilen sınırı aşan büyük onarım giderleri ve cari onarım giderlerinin aşan kısmı, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenir. Bu şekilde oluşan değer, belirlenen faydalı ömre bölünerek, onarımın yapıldığı yıldan itibaren her yıl eşit tutarlarda gelirden indirime konu edilir.
Yani büyük onarım giderleri veya cari onarım giderlerinin sınırı aşan kısmı, yıl sonu kalan değere değil, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenmelidir.
Örnek 2: İlk maliyeti 70.000 manat olan ekipman, önceki yılda bir yıl süreyle amortismana tabi tutulmuştur:
70.000 : 14 = 5.000 manat.
Cari yılda ekipmanın kalan değeri 65.000 manat, kalan faydalı ömrü ise 13 yıldır. Vergi mükellefi cari yılda ekipman için 9.000 manat büyük onarım gideri yapmıştır. Bu gider doğrudan gelirden düşülmez, sabit kıymetin ilk maliyetine eklenir:
70.000 + 9.000 = 79.000 manat.
Daha sonra bu tutar, sabit kıymetin başlangıçta belirlenen faydalı ömrüne bölünür:
79.000 : 14 = 5.642,8 manat.
Elde edilen tutar, onarımın yapıldığı yıldan itibaren kalan faydalı ömre eşit şekilde dağıtılır:
5.642,8 : 13 = 434,06 manat.
Aynı zamanda cari yıl için amortisman gideri aşağıdaki şekilde hesaplanır:
65.000 : 13 = 5.000 manat.
Gelirden indirilecek toplam amortisman gideri 5.434,06 manat olacaktır:
5.000 + 434,06 = 5.434,06 manat.
Sonraki yıllarda da bu uygulama devam eder ve doğrusal yöntem bozulmaz.
Eğer büyük onarım giderleri cari yılın kalan değerine eklenerek amortisman hesaplanırsa, bu durumda doğrusal yöntem ihlal edilmiş ve Vergi Kanunu’na aykırı bir hesaplama yapılmış olur.