az
Sərnişindaşıma fəaliyyətindən əldə edilən dividentlər necə bölüşdürülür?
Sərnişindaşıma fəaliyyətindən əldə edilən dividentlər necə bölüşdürülür?
Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə, sərnişindaşıma fəaliyyəti sadələşdirilmiş verginin ödəyicilərinə aid olan əməliyyatlardır. Bəs həmin şəxslər vergi bəyannaməsi verməlidirlərmi? Bu zaman dividentlər necə bölüşdürülür və rəsmiləşdirilir? Mövzu ilə bağlı suallara Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.
Vergi Məcəlləsinin 221.4.5.-ci maddəsinə əsasən, avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişin daşımalarını həyata keçirən vergi ödəyiciləri, həmin Məcəllədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, bu fəaliyyətə görə vergi orqanlarına bəyannamə vermirlər. Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinin 219.5-ci maddəsində göstərilib ki, sadələşdirilmiş vergini ödəyən hüquqi şəxs ƏDV-nin, mənfəət vergisinin, fiziki şəxs (hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxs də daxil olmaqla) isə gəlir vergisinin və ƏDV-nin ödəyicisi deyil.
Maddədən də aydın olur ki, sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləri ƏDV-nin, mənfəət vergisinin ödəyiciləri olmadığına baxmayaraq, təsisçilərə divident ödəyəndə ödəmə mənbəyində vergi tutulmasından azad edilməyiblər. Burada mikro sahibkarlar istisna təşkil edir.
Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 221.6-cı maddəsinin tələblərinə görə, bu Məcəllənin 218.4-cü maddəsində göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə olunmuş mənfəətə (zərərə) aid edilmir. Odur ki, vergi ödəyiciləri bu fəaliyyət növü üzrə gəlirlərini və xərclərini ayrı-ayrılıqda aparmalıdırlar. Maddənin tələblərinə görə, həm sərnişindaşıma üzrə olan mənfəət, həm də digər fəaliyyətdən əldə edilmiş mənfəət (zərər) ayrılıqda uçota alınır və bir-biri ilə qarışdırılmır. Nəticə olaraq, hər bir fəaliyyət üzrə əldə edilmiş mənfəət və ya zərər ayrı-ayrılıqda bölüşdürülə bilər.
Vergi qanunvericiliyinə əsasən, vergi uçotunda sərnişindaşıma üzrə fəaliyyətdən mənfəət, digər fəaliyyətdən zərər olmuşdursa, sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəəti bölüşdürmək olar. Ancaq mühasibat uçotu baxımından, bu, düzgün deyil. Çünki mühasibat uçotu baxımından ümumi fəaliyyətin nəticələrinə görə formalaşmış xalis mənfəət bölüşdürülür, yəni bütün fəaliyyətlərin cəmi nəzərə alınır. Ona görə də sahibkarlara tövsiyə olunur ki, əlavə sualların, uçot fərqlərinin yaranmaması üçün yaxşı olardı ki, təkcə sərnişindaşıma üzrə yox, ümumi fəaliyyətin nəticlərinə görə xalis mənfəət yaranarsa, divident ödənilsin.
Sərnişindaşıma üzrə fəaliyətdən gələn gəlirlər və ya xərclər mənfəət vergisi bəyannaməsində nəzərə alınmır. Ancaq bu fəaliyyətdən əldə edilən xalis mənfəət və ya zərər Əlavə 1-də göstərilir.
Misal: Tutaq ki, MMC-nin əsas fəaliyyətindən 2024-cü ildə 100.000 manat zərəri fomalaşıb, sərnişindaşımadan isə 50.000 manat xalis mənfəəti yaranıb.
Şirkət 50.000 manatı divident kimi təsisçilərə ödəmək qərarına gəlib. Bu zaman 5.000 manat (50.000 x 5% = 5.000 manat) divident vergisini tutub büdcəyə ödəməlidir. Nəticədə vergini ödəyəcəyi rübün ödəmə mənbəyində vergi bəyannaməsində qeyd edəcək.
Mənfəət vergisi bəyannaməsi Əlavə 1-də 50.000 manat sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəət “daxil olan” sütununda yazılmalıdır. Divident kimi ödənilən 50.000 manat da həmin sətrin “silinmişdir” sütununda qeyd olunacaq. 100.000 manat zərər isə aktivlərdə “digər aktivlər” hissəsində yazılacaq.
Nəticə olaraq, yenə də ilin sonuna qalıqda xalis mənfəət 0,00 olacaq. Adətən, belə halda vergi orqanlarından kameral yoxlamalar zamanı uyğunsuzluq gəlmir. Çünki 50.000 manat divident ödəmə mənbəyində vergi hesabatında yazılıb və ödənilib. Uyğunsuzluq gəldiyi halda, açıqlama verilərək aradan qalxmış olur.
Əgər hər iki fəaliyyətdən zərər olubsa, (50.000 manat zərər sərnişindaşımadan və 100.000 manat əsas fəaliyyətdən), hər iki cəmlənmiş zərər Əlavə 1-də digər aktivlərdə yazılacaq.
Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə, sərnişindaşıma fəaliyyəti sadələşdirilmiş verginin ödəyicilərinə aid olan əməliyyatlardır. Bəs həmin şəxslər vergi bəyannaməsi verməlidirlərmi? Bu zaman dividentlər necə bölüşdürülür və rəsmiləşdirilir? Mövzu ilə bağlı suallara Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.
Vergi Məcəlləsinin 221.4.5.-ci maddəsinə əsasən, avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişin daşımalarını həyata keçirən vergi ödəyiciləri, həmin Məcəllədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, bu fəaliyyətə görə vergi orqanlarına bəyannamə vermirlər. Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinin 219.5-ci maddəsində göstərilib ki, sadələşdirilmiş vergini ödəyən hüquqi şəxs ƏDV-nin, mənfəət vergisinin, fiziki şəxs (hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxs də daxil olmaqla) isə gəlir vergisinin və ƏDV-nin ödəyicisi deyil.
Maddədən də aydın olur ki, sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləri ƏDV-nin, mənfəət vergisinin ödəyiciləri olmadığına baxmayaraq, təsisçilərə divident ödəyəndə ödəmə mənbəyində vergi tutulmasından azad edilməyiblər. Burada mikro sahibkarlar istisna təşkil edir.
Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 221.6-cı maddəsinin tələblərinə görə, bu Məcəllənin 218.4-cü maddəsində göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə olunmuş mənfəətə (zərərə) aid edilmir. Odur ki, vergi ödəyiciləri bu fəaliyyət növü üzrə gəlirlərini və xərclərini ayrı-ayrılıqda aparmalıdırlar. Maddənin tələblərinə görə, həm sərnişindaşıma üzrə olan mənfəət, həm də digər fəaliyyətdən əldə edilmiş mənfəət (zərər) ayrılıqda uçota alınır və bir-biri ilə qarışdırılmır. Nəticə olaraq, hər bir fəaliyyət üzrə əldə edilmiş mənfəət və ya zərər ayrı-ayrılıqda bölüşdürülə bilər.
Vergi qanunvericiliyinə əsasən, vergi uçotunda sərnişindaşıma üzrə fəaliyyətdən mənfəət, digər fəaliyyətdən zərər olmuşdursa, sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəəti bölüşdürmək olar. Ancaq mühasibat uçotu baxımından, bu, düzgün deyil. Çünki mühasibat uçotu baxımından ümumi fəaliyyətin nəticələrinə görə formalaşmış xalis mənfəət bölüşdürülür, yəni bütün fəaliyyətlərin cəmi nəzərə alınır. Ona görə də sahibkarlara tövsiyə olunur ki, əlavə sualların, uçot fərqlərinin yaranmaması üçün yaxşı olardı ki, təkcə sərnişindaşıma üzrə yox, ümumi fəaliyyətin nəticlərinə görə xalis mənfəət yaranarsa, divident ödənilsin.
Sərnişindaşıma üzrə fəaliyətdən gələn gəlirlər və ya xərclər mənfəət vergisi bəyannaməsində nəzərə alınmır. Ancaq bu fəaliyyətdən əldə edilən xalis mənfəət və ya zərər Əlavə 1-də göstərilir.
Misal: Tutaq ki, MMC-nin əsas fəaliyyətindən 2024-cü ildə 100.000 manat zərəri fomalaşıb, sərnişindaşımadan isə 50.000 manat xalis mənfəəti yaranıb.
Şirkət 50.000 manatı divident kimi təsisçilərə ödəmək qərarına gəlib. Bu zaman 5.000 manat (50.000 x 5% = 5.000 manat) divident vergisini tutub büdcəyə ödəməlidir. Nəticədə vergini ödəyəcəyi rübün ödəmə mənbəyində vergi bəyannaməsində qeyd edəcək.
Mənfəət vergisi bəyannaməsi Əlavə 1-də 50.000 manat sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəət “daxil olan” sütununda yazılmalıdır. Divident kimi ödənilən 50.000 manat da həmin sətrin “silinmişdir” sütununda qeyd olunacaq. 100.000 manat zərər isə aktivlərdə “digər aktivlər” hissəsində yazılacaq.
Nəticə olaraq, yenə də ilin sonuna qalıqda xalis mənfəət 0,00 olacaq. Adətən, belə halda vergi orqanlarından kameral yoxlamalar zamanı uyğunsuzluq gəlmir. Çünki 50.000 manat divident ödəmə mənbəyində vergi hesabatında yazılıb və ödənilib. Uyğunsuzluq gəldiyi halda, açıqlama verilərək aradan qalxmış olur.
Əgər hər iki fəaliyyətdən zərər olubsa, (50.000 manat zərər sərnişindaşımadan və 100.000 manat əsas fəaliyyətdən), hər iki cəmlənmiş zərər Əlavə 1-də digər aktivlərdə yazılacaq.