az
Əvəzləşdirilən ƏDV hesablanmış ƏDV-dən artıq olduqda büdcə ilə münasibətlərin tənzimlənməsi
Əvəzləşdirilən ƏDV hesablanmış ƏDV-dən artıq olduqda büdcə ilə münasibətlərin tənzimlənməsi
Mövzunu mütəxəssis Jalə Abbasova şərh edir. Öncə əvəzləşdirilən əlavə dəyər vergisi (ƏDV) və hesablanmış ƏDV anlayışlarını açıqlayaq. Əvəzləşdirilən ƏDV vergi ödəyicisinin aldığı mallar, göstərilən xidmətlər və görülən işlər üzrə ödədiyi ƏDV məbləğidir. Bu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə icazə verən 3 şərt olmalıdır:
1. Elektron qaimə-faktura;
2. Ödəniş nağdsız qaydada bank hesabına;
3. ƏDV məbləği ƏDV depozit hesabına ödənilməlidir.
Hesablanmış ƏDV vergi ödəyicisinin satdığı mallar və göstərdiyi iş və xidmətlər üzrə hesablayıb dövlət büdcəsinə ödəməli olduğu ƏDV məbləğidir.
Əvəzləşmə ödənilmiş ƏDV-nin (gələn ƏDV) satışdan hesablanmış ƏDV-dən (gedən ƏDV) çıxılması ilə əldə edilən nəticədir.
Bəs əvəzləşdirilən ƏDV hesablanmış ƏDV-dən artıq olarsa, büdcə ilə münasibətlər necə tənzimlənir?
Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə əsasən, əgər əvəzləşdirilən ƏDV məbləği vergi ödəyicisinin öhdəliyində olan hesablanmış ƏDV-dən artıqdırsa, bu halda həmin fərq (artıq məbləğ):
• vergi ödəyicisinin gələcək dövrlərdə ödəməli olduğu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yönəldilir, yəni artıq olan məbləğ növbəti aylarda ödənilməli olan ƏDV-dən çıxılır,
• bəzi hallarda isə (məsələn, ixrac əməliyyatları üzrə və ya qanunla nəzərdə tutulan hallarda) bu artıq məbləğ vergi orqanları tərəfindən geri qaytarıla bilər.
Misal 1: Əvəzləşdirmə yolu ilə növbəti dövrə keçmə
Əgər artıq ƏDV yaranıbsa, bu məbləğ növbəti dövrlərdə satışdan yaranan ƏDV öhdəliklərini ödəmək üçün istifadə edilir.
Tutaq ki, “AA” müəssisəsi aprel ayında aldığı mallara görə 10.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə 8.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV). May ayında aldığı mallara görə 6.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə isə 9.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV).
Bu halda aprel ayında əvəzləşdirilən ƏDV məbləği hesablanmış ƏDV-dən çox olur:
10.000 > 8.000 → fərq: 2.000 manat
Nəticədə aprel ayındakı artıq 2.000 manat ƏDV may ayına köçürülür və mayda əvəzləşdirilir. Beləliklə, mayda cəmi 1.000 manat ödənilməli olur:
9.000 – (6.000 + 2.000) = 1.000 manat.
Misal 2: ƏDV-nin geri qaytarılması
“BB” müəssisəsi 100.000 manatlıq məhsulu ixrac edib (ixrac əməliyyatlarına ƏDV sıfır dərəcə ilə tətbiq olunur) və bu məhsulların istehsalına görə aldığı xammala 12.000 manat ƏDV ödəyib. Bu halda:
Satış üzrə ƏDV = 0 manat (ixrac olduğu üçün)
Əvəzləşdirilən ƏDV = 12.000 manat.
Bu zaman müəssisənin 12.000 manatlıq ƏDV artığı yaranır. Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə və ixracla bağlı qaydalara uyğun olaraq, müəssisə bu artıq məbləğin geri qaytarılmasını vergi orqanından tələb edə bilər.
Mövzunu mütəxəssis Jalə Abbasova şərh edir. Öncə əvəzləşdirilən əlavə dəyər vergisi (ƏDV) və hesablanmış ƏDV anlayışlarını açıqlayaq. Əvəzləşdirilən ƏDV vergi ödəyicisinin aldığı mallar, göstərilən xidmətlər və görülən işlər üzrə ödədiyi ƏDV məbləğidir. Bu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə icazə verən 3 şərt olmalıdır:
1. Elektron qaimə-faktura;
2. Ödəniş nağdsız qaydada bank hesabına;
3. ƏDV məbləği ƏDV depozit hesabına ödənilməlidir.
Hesablanmış ƏDV vergi ödəyicisinin satdığı mallar və göstərdiyi iş və xidmətlər üzrə hesablayıb dövlət büdcəsinə ödəməli olduğu ƏDV məbləğidir.
Əvəzləşmə ödənilmiş ƏDV-nin (gələn ƏDV) satışdan hesablanmış ƏDV-dən (gedən ƏDV) çıxılması ilə əldə edilən nəticədir.
Bəs əvəzləşdirilən ƏDV hesablanmış ƏDV-dən artıq olarsa, büdcə ilə münasibətlər necə tənzimlənir?
Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə əsasən, əgər əvəzləşdirilən ƏDV məbləği vergi ödəyicisinin öhdəliyində olan hesablanmış ƏDV-dən artıqdırsa, bu halda həmin fərq (artıq məbləğ):
• vergi ödəyicisinin gələcək dövrlərdə ödəməli olduğu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yönəldilir, yəni artıq olan məbləğ növbəti aylarda ödənilməli olan ƏDV-dən çıxılır,
• bəzi hallarda isə (məsələn, ixrac əməliyyatları üzrə və ya qanunla nəzərdə tutulan hallarda) bu artıq məbləğ vergi orqanları tərəfindən geri qaytarıla bilər.
Misal 1: Əvəzləşdirmə yolu ilə növbəti dövrə keçmə
Əgər artıq ƏDV yaranıbsa, bu məbləğ növbəti dövrlərdə satışdan yaranan ƏDV öhdəliklərini ödəmək üçün istifadə edilir.
Tutaq ki, “AA” müəssisəsi aprel ayında aldığı mallara görə 10.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə 8.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV). May ayında aldığı mallara görə 6.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə isə 9.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV).
Bu halda aprel ayında əvəzləşdirilən ƏDV məbləği hesablanmış ƏDV-dən çox olur:
10.000 > 8.000 → fərq: 2.000 manat
Nəticədə aprel ayındakı artıq 2.000 manat ƏDV may ayına köçürülür və mayda əvəzləşdirilir. Beləliklə, mayda cəmi 1.000 manat ödənilməli olur:
9.000 – (6.000 + 2.000) = 1.000 manat.
Misal 2: ƏDV-nin geri qaytarılması
“BB” müəssisəsi 100.000 manatlıq məhsulu ixrac edib (ixrac əməliyyatlarına ƏDV sıfır dərəcə ilə tətbiq olunur) və bu məhsulların istehsalına görə aldığı xammala 12.000 manat ƏDV ödəyib. Bu halda:
Satış üzrə ƏDV = 0 manat (ixrac olduğu üçün)
Əvəzləşdirilən ƏDV = 12.000 manat.
Bu zaman müəssisənin 12.000 manatlıq ƏDV artığı yaranır. Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə və ixracla bağlı qaydalara uyğun olaraq, müəssisə bu artıq məbləğin geri qaytarılmasını vergi orqanından tələb edə bilər.